تحلیل کارآمدی قوانین تفکیک پسماند از مبدا در ایران و بررسی مدل های موفق جهانی (با تاکید بر تجارب آلمان، ژاپن و کره جنوبی)

مدیریت پسماند شهری در ایران با چالش جدی نرخ پایین تفکیک از مبدا (کمتر از ۱۲ درصد) مواجه است، در حالی که قوانین مربوطه بیش از دو دهه پیش تصویب شده اند. این مقاله با هدف تحلیل کارآمدی قوانین تفکیک پسماند در ایران و استخراج درس هایی از مدل های موفق جهانی (آلمان، ژاپن و کره جنوبی) به روش توصیفی‑تطبیقی و تحلیل اسنادی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که قانون مدیریت پسماند (۱۳۸۳) دارای هفت شکاف اساسی است: نبود مسئولیت توسعه یافته تولیدکننده (EPR)، فقدان جریمه موثر برای شهروندان، نبود مکانیسم اقتصادی (پرداخت به ازای تولید زباله)، تقسیم ناکافی پسماند (تنها دو دسته)، ضعف آموزش اجباری، نبود نظارت شفاف و عدم ضمانت اجرا برای شهرداری های متخلف. در مقابل، کشورهای موفق با اتکا به جریمه های سنگین، سیستم کیسه های پولی، تفکیک چندگانه و آموزش از مقطع دبستان، نرخ بازیافت بالای ۶۰ درصد را محقق ساخته اند. نتیجه آنکه قوانین ایران به دلیل فقدان انگیزه اقتصادی و تنبیهی برای شهروندان و ضعف ساختار نظارتی، کارآمدی لازم را ندارند و اصلاح قانون در قالب اضافه شدن جریمه شهروندان، ایجاد صندوق EPR و اجرای آزمایشی «پرداخت به ازای تولید زباله» الزامی است.

کلیدواژه ها:

تفکیک از مبدا ، کارآمدی قانون ، پسماند شهری ، مسئولیت تولیدکننده ، مدل های جهانی