تحلیل و ارزیابی نقش مدیریت داده های مکانی در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری

برنامه ریزی کاربری اراضی شهری به عنوان یکی از مهم ترین حوزه های برنامه ریزی شهری، نیازمند تصمیم گیری دقیق درباره نحوه تخصیص زمین به فعالیت های مختلف شهری است. با گسترش شهرنشینی، افزایش پیچیدگی کالبدی شهرها، تشدید تعارضات فضایی و ضرورت توزیع عادلانه خدمات، اتکا به داده های سنتی و نقشه های ایستا برای تصمیم گیری کافی نیست. در این میان، مدیریت داده های مکانی می تواند به عنوان یکی از پایه های اصلی برنامه ریزی داده محور، نقش مهمی در شناخت وضعیت موجود شهر، تحلیل مسائل فضایی، ارزیابی گزینه های کاربری زمین و پشتیبانی از تصمیم گیری شهری ایفا کند. هدف این مقاله، بررسی نقش مدیریت داده های مکانی در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری از طریق مرور تحلیلی ادبیات داخلی و خارجی و ارائه چارچوب مفهومی است. بدین منظور، مفاهیم مرتبط با داده مکانی، مدیریت داده های مکانی، برنامه ریزی کاربری اراضی، کاربردهای GIS، سنجش از دور، زیرساخت داده مکانی، سامانه های پشتیبان تصمیم و حکمرانی داده شهری بررسی شد. نتایج نشان می دهد که مدیریت داده های مکانی از طریق ارتقای کیفیت و به روزبودن داده ها، یکپارچه سازی اطلاعات کالبدی، جمعیتی، زیست محیطی، زیرساختی و حقوقی، تحلیل تناسب اراضی، مکان یابی خدمات، شناسایی تعارضات کاربری و سنجش عدالت فضایی می تواند کیفیت برنامه ریزی کاربری اراضی را افزایش دهد. همچنین مشخص شد که چالش اصلی در بسیاری از شهرها صرفا کمبود داده نیست، بلکه ضعف در استانداردسازی، به روزرسانی، اشتراک گذاری، هماهنگی نهادی و تبدیل داده به تصمیم است. بر این اساس، مقاله چارچوبی مفهومی پیشنهاد می کند که در آن داده های شهری، پس از عبور از فرایند مدیریت داده های مکانی و تحلیل فضایی، به تصمیم گیری کاربری اراضی و در نهایت به پیامدهایی مانند عدالت فضایی، کاهش تعارضات، بهبود دسترسی و ارتقای کیفیت تصمیم گیری شهری منجر می شوند.

کلیدواژه ها:

مدیریت داده های مکانی ، برنامه ریزی کاربری اراضی ، سامانه اطلاعات جغرافیایی ، زیرساخت داده مکانی ، تصمیم گیری مکانی ، عدالت فضایی ، حکمرانی داده شهری