تحلیل عوامل موثر بر شکل گیری حس مکان با تاکید بر عناصر فرهنگی در ساختمان های مسکونی معاصر تهران

معماری مسکونی معاصر در تهران، تحت تاثیر تحولات اجتماعی، اقتصادی و کالبدی، با چالش های پیچیده ای مواجه شده است که غالبا منجر به کاهش کیفیت های معنایی و تجربه محور فضاهای مسکونی و تضعیف حس مکان ساکنان شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عوامل موثر بر شکل گیری حس مکان، با تاکید بر عناصر فرهنگی، انجام شده است تا نحوه بازتفسیر این عناصر در معماری معاصر و تاثیر آن ها بر تجربه فضایی ساکنان بررسی شود. این مطالعه از نظر روش شناسی کیفی و تحلیلی- تطبیقی است و سه نمونه شاخص، شامل خانه شریفی ها، خانه کامران و ساختمان سدروس، به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق تحلیل اسنادی پلان ها، مقاطع، نماها و مستندات کالبدی پروژه ها، و تطبیق آن ها با چارچوب تحلیلی استخراج شده از ادبیات موضوع گردآوری شد. تحلیل ها به صورت تطبیقی و تفسیری انجام شد تا روابط میان عناصر فرهنگی، کالبدی، طبیعی و تجربه زیسته کاربران و تاثیر آن ها بر شکل گیری حس مکان آشکار گردد. نتایج نشان می دهد که حس مکان، محصول تعامل چندلایه عناصر فرهنگی، کالبدی، طبیعی و تجربی است و در هر پروژه به شیوه ای منحصر به فرد بروز می کند: خانه شریفی ها حس مکان پویا و زمان مند، خانه کامران حس مکان پایدار و درونی و ساختمان سدروس حس مکان جمعی و اجتماعی ایجاد می کند. حضور عناصر طبیعی نظیر نور، فضاهای نیمه باز و ارتباط با طبیعت و تجربه زیسته را تقویت کرده و در هماهنگی با عناصر فرهنگی، کیفیت فضایی معناداری ایجاد می کند. این پژوهش نشان می دهد که بازتفسیر خلاقانه عناصر فرهنگی و تلفیق آن ها با ساختار کالبدی، نه تنها حس مکان را در معماری مسکونی معاصر تقویت می کند، بلکه چارچوبی تحلیلی برای ارزیابی و طراحی فضاهای مسکونی فراهم می سازد و می تواند به عنوان مرجعی برای مطالعات و طراحی های آینده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حس مکان ، عناصر فرهنگی ، ساختمان مسکونی ، معاصر