گذار از تربیت خانواده محور به نهاد محور؛ واکاوی نقادانه پیامدهای گسترش کودکستان ها بر بازتعریف تربیت در ایران (۱۳۸۰-۱۴۰۰)

اهداف این مطالعه با هدف واکاوی پیامدهای گسترش کمی کودکستان ها در بازه زمانی ۱۴۰۰ - ۱۳۸۰ بر فرآیند بازتعریف مفهوم "تربیت" در ایران انجام شد. هدف اصلی تحلیل این گذار از منظری انتقادی و بررسی تقابل گفتمان تربیت خانواده محور (سنتی) با تربیت نهاد محور (مدرن) بود (علاقه، بند ۱۳۹۶؛ ۲۰۱۹,Moss). روش تحقیق پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه اسناد بالادستی، قوانین، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مصاحبه های نیمه ساختار یافته با ۲۰ نفر از والدین کودکان پیش دبستانی و مربیان مجرب و همچنین تحلیل محتوای رسانه های مرتبط گردآوری شد. تحلیل داده ها با تمرکز بر مفاهیم قدرت، ایدئولوژی و بازنمایی اجتماعی صورت گرفت (فرکلاف ۱۳۹۰؛ ۲۰۰۸,Van Leeuwen). یافته های کلیدی نشان داد گسترش کودکستان ها تنها یک تغییر کالبدی نبوده بلکه محملی برای هژمونیک شدن گفتمان تربیت علمی و تخصصی شده است. این امر به حاشیه رانی تدریجی الگوی تربیت خانواده محور مبتنی بر ارزش ها و مناسک فرهنگی مذهبی منجر گردیده (نوذری، ۱۳۹۸؛ شنایی و همکاران ۱۴۰۰) و تعاریف جدیدی از "کودکی ایده آل"، "شایستگی والدینی" و "سرمایه فرهنگی" را تولید کرده است. همچنین تضاد بین استانداردسازی برنامه های آموزشی نهادی و انتظارات ناهمگون خانواده ها از تربیت مشهود بود. نتیجه گیری: نتیجه کلی حاکی از آن است که سیاست گسترش کمی آموزش پیش دبستانی بدون پشتوانه بومی سازی فلسفی و فرهنگی عمیق، به شکل گیری یک دوگانگی تربیتی دامن زده است. این گذار تنش بین نظام های ارزشی سنتی و مدرن را در عرصه اجتماعی بازتولید کرده و لزوم بازاندیشی در سیاست های یکسان ساز را برای دستیابی به الگویی ترکیبی و متناسب با بافت فرهنگی ایران ضروری می سازد (پیران ۱۳۹۵؛ ۲۰۱۳,Dahlberg, Moss, & Pence).

کلیدواژه ها:

کودکستان ، آموزش پیش دبستانی ، خانواده محوری ، نهاد محوری ، گفتمان انتقادی ، گذار تربیتی