سازوکار شکل گیری جهان های فرعی در شعر «پشت دریاها» بر پایه نظریه جهان های متن

شعر پشت دریاها از مجموعه حجم سبز سهراب سپهری یکی از برجسته ترین نمونه های آرمان شهر سرایی در شعر معاصر فارسی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چگونگی ساخت جهان آرمانی در این شعر بر اساس نظریه جهان های متن گاوینز و با تمرکز بر جهان های فرعی انجام شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع توصیفی تحلیلی است. یافته ها نشان می دهد که شعر از سه نوع جهان فرعی نگرشی، کنشی و معرفت شناختی ساخته شده است. جهان های فرعی نگرشی با بسامد نه مورد بیشترین فراوانی را دارند و وظیفه تخریب اعتبار جهان پایه را بر عهده دارند. جهان های فرعی کنشی با هفت مورد در رتبه دوم قرار می گیرند و بیانگر اراده راوی برای حرکت و عبور از وضع موجود هستند. جهان های فرعی معرفت شناختی با شش مورد کمترین فراوانی را دارند اما نقش اصلی را در ترسیم آرمان شهر به عنوان یک حقیقت جایگزین ایفا می کنند. الگوی توزیع جهان های فرعی در شعر سه مرحله ای است: نخست نگرشی، سپس کنشی و در نهایت معرفت شناختی. قایق و دریا به عنوان ابژه های گذار شناختی عمل می کنند و افعال آینده بارزترین نشانگر زبانی جهان های فرعی کنشی هستند. همچنین پژوهش حاضر محدودیت نظریه گاوینز در تحلیل شعر عرفانی شرقی را آشکار می سازد و مفهوم جهان فرعی شهودی را به عنوان نوع چهارم پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

سهراب سپهری ، پشت دریاها ، نظریه جهان های متن ، جهان های فرعی ، شعر شناسی شناختی