پارادایم نوین ترجمه در عصر هوش مصنوعی واکاوی چالش های کیفی و عاملیت مترجم با نگاهی به نظریه خبرگی آموزشی

تحولات شگرف در حوزه هوش مصنوعی و سیطره ی مدل های زبانی بزرگ (LMS) مطالعات ترجمه را در آستانه ی یک تغییر پارادایم بنیادین قرار داده است. مسئله ی اصلی این پژوهش واکاوی شکاف فزاینده میان سرعت الگوریتمیک در ترجمه ماشینی و ضرورت حفظ کیفیات معنایی و فرهنگی در ترجمه انسانی است. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می شود که با ظهور ترجمه ماشینی عصبی (NMT) مفاهیم کلاسیکی چون «وفاداری» و «عاملیت» مترجم دچار استحاله شده و جایگاه مترجم به یک ناظر فنی پس ویرایشگر تنزل یافته است. نوآوری برجسته ی این نوشتار بهره گیری از چارچوب نظری خبرگی و نقد آموزشی الیوت آیزنر برای بازتعریف کیفیت در ترجمه است. آیزنر با تمایز میان استاندارد معیارهای کمی و صلب و ملاک قضاوت های کیفی و هنری، دریچه ای نو به نقد ترجمه می گشاید. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد سنتز پژوهی استدلال می کند که اگرچه هوش مصنوعی در سطح پردازش داده و رعایت استانداردهای دستوری به موفقیت های چشمگیری دست یافته اما در دستیابی به خبرگی آموزشی (Educational Connoisseurship) یعنی توانایی درک و بازتولید ظرافت های پنهان، استعاره های فرهنگی و لحن انسانی ناتوان است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نگاه صرفا مکانیکی به ترجمه منجر به نامرئی شدن مضاعف مترجم و حذف تنوع زبانی می شود. در مقابل با تکیه بر نگاه آیزنر پیشنهاد می شود که فرآیند ترجمه به مثابه یک هنر آگاهانه نگریسته شود که در آن مترجم در نقش یک «خبره ی منتقد»، فراتر از اصلاحات نگارشی به بازآفرینی روح متن می پردازد. در نهایت این پژوهش با معرفی مفهوم «مترجم افزوده»، مدلی از همزیستی هوشمندانه را ارائه می دهد که در آن فناوری در خدمت توسعه ی خلاقیت انسانی قرار می گیرد و آموزش های دانشگاهی را به سمت پرورش «سواد الگوریتمیک» و نقد زیبایی شناختی سوق می دهد.

کلیدواژه ها:

مطالعات ترجمه ، هوش مصنوعی ، الیوت آیزنر ، خبرگی ، آموزشی ، ترجمه ماشینی ، عصبی ، پس ویرایش ، عاملیت مترجم