واکاوی شبکه شعاعی مفهوم قدرت در داستان «علویه خانم»

این پژوهش با تکیه بر رهیافت معناشناسی شناختی و نظریه مقوله های شعاعی به واکاوی مفهوم قدرت در داستان کوتاه علویه خانم اثر صادق هدایت می پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که قدرت در این متن چگونه نه به صورت مفهومی یگانه و انتزاعی، بلکه به مثابه شبکه ای شعاعی پویا و موقعیتی سازمان می یابد. بدین منظور متن داستان با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی و کنش ها، گفتارها و روابط مرتبط با اعمال قدرت استخراج و مقوله بندی شدند. یافته ها نشان می دهد که کنترل برای بقا هسته سرنمونی شبکه قدرت علویه را تشکیل می دهد و سایر جلوه های قدرت به صورت هسته های حاشیه ای در پیرامون آن سامان می یابند. این هسته های حاشیه ای شامل قدرت چانه زنی، قدرت ارتباطی، تسلط شناختی بر باورها و عواطف دینی و توانایی بازتولید و ترمیم شبکه قدرت پس از فروپاشی های موقت است. پول در این ساختار نه خود قدرت بلکه خروجی ملموس و سوخت تداوم این چرخه تلقی می شود. تحلیل شناختی نشان می دهد که قدرت علویه ماهیتی سیال، شکننده و وابسته به پذیرش دیگران دارد و فروپاشی و بازگشت مکرر او بازتاب چرخه ای معیوب است که در آن فقر الگوهای شناختی بهره کشانه را تقویت می کند و این الگوها به نوبه خود به بازتولید فقر و بی اعتمادی اجتماعی می انجامند. از این رو داستان علویه خانم نه تنها نقد یک شخصیت منفرد بلکه بازنمایی سیستمی اجتماعی است که در آن شرایط مادی و شناخت های تحریف شده یکدیگر را بازتولید می کنند.

کلیدواژه ها:

قدرت ، مقوله های شعاعی ، معناشناسی شناختی ، علویه خانم ، صادق هدایت