بررسی عوامل زمینه ساز و پیامدهای روان شناختی ترس از جا ماندن (فومو) در تعاملات اجتماعی و فضای مجازی

ترس از جا ماندن (فومو) یکی از پدیده های روان شناختی مهم در عصر گسترش فناوری های ارتباطی و شبکه های اجتماعی است که به نگرانی مداوم افراد از دست دادن تجربیات یا تعاملات اجتماعی دیگران اشاره دارد. با توجه به افزایش نقش رسانه های اجتماعی در زندگی روزمره بررسی عوامل زمینه ساز و پیامدهای این پدیده از اهمیت ویژه ای در حوزه سلامت روان برخوردار است. هدف از پژوهش حاضر مرور و یکپارچه سازی یافته های پژوهشی درباره عوامل زمینه ساز و پیامدهای روان شناختی ترس از جا ماندن بود. در این مطالعه مروری، مقالات فارسی منتشر شده در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ و مقالات انگلیسی منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های اطلاعاتی Web of Science، Scopus، ScienceDirect، SID، Google Scholar و Magiran مورد جستجو قرار گرفتند. در مرحله نخست حدود ۱۲۰ مطالعه مرتبط شناسایی شد که پس از بررسی عنوان، چکیده و متن کامل و اعمال معیارهای ورود و خروج در نهایت ۳۸ مطالعه واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شد. نتایج مطالعات نشان داد که فومو تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل فردی و اجتماعی شکل می گیرد. از مهم ترین عوامل زمینه ساز شناسایی شده می توان به گرایش به مقایسه اجتماعی، احساس تعلق، احساس تنهایی، افسردگی، ویژگی های شخصیتی و برخی متغیرهای جمعیت شناختی مانند جنسیت اشاره کرد. همچنین یافته ها نشان داد که تجربه فومو با پیامدهای روان شناختی و رفتاری متعددی همراه است؛ از جمله افزایش اضطراب و افسردگی، کاهش بهزیستی روان شناختی، کاهش کیفیت خواب، افزایش استفاده مسئله ساز و وابستگی به شبکه های اجتماعی و در برخی موارد افزایش رفتارهای پرخطر مانند مصرف الکل. در مجموع، نتایج این مطالعه نشان می دهد که فومو پدیده ای چند بعدی و متاثر از تعامل عوامل فردی و اجتماعی است که می تواند پیامدهای قابل توجهی برای سلامت روان افراد به همراه داشته باشد. از این رو توجه به عوامل زمینه ساز این پدیده و طراحی مداخلات روان شناختی و برنامه های آموزشی با هدف ارتقای سواد رسانه ای، کاهش مقایسه اجتماعی ناسالم و تقویت مهارت های تنظیم هیجان می تواند در پیشگیری و کاهش پیامدهای منفی آن موثر باشد.

کلیدواژه ها:

ترس از جا ماندن ، فومو ، شبکه های اجتماعی ، عوامل زمینه ساز ، پیامدهای روان شناختی