نقش معلمان در هدایت استفاده صحیح دانش آموزان از فناوری و هوش مصنوعی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلمان در هدایت استفاده صحیح دانش آموزان از فناوری و هوش مصنوعی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر روش، آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از معلمان باتجربه، متخصصان فناوری آموزشی، مشاوران مدارس و اساتید دانشگاهی که به روش هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، ابعاد و مولفه های نقش معلمان در هدایت استفاده صحیح دانش آموزان از فناوری و هوش مصنوعی شناسایی شد. در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس مولفه های استخراج شده طراحی و بر روی ۲۸۰ نفر از معلمان مدارس متوسطه شهر تهران که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند، اجرا گردید. داده های بخش کمی با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۶ مولفه اصلی و ۲۸ شاخص فرعی برای نقش معلمان در هدایت استفاده صحیح دانش آموزان از فناوری و هوش مصنوعی شد که مولفه های اصلی عبارت بودند از: ارتقای سواد دیجیتال و فناورانه (۵ شاخص)، آموزش استفاده اخلاقی و مسئولانه (۵ شاخص)، توسعه مهارت های تفکر انتقادی (۴ شاخص)، ایجاد تعادل بین استفاده از فناوری و تعاملات انسانی (۴ شاخص)، حمایت و راهنمایی در مواجهه با چالش های فناورانه (۵ شاخص)، و همکاری با والدین و جامعه (۵ شاخص). یافته های بخش کمی نشان داد که همه مولفه ها از اعتبار و روایی بالایی برخوردار هستند و مدل اندازه گیری با داده ها برازش مطلوبی دارد. همچنین، تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که بالاترین بار عاملی مربوط به مولفه «ارتقای سواد دیجیتال و فناورانه» (۸۴/۰) و «آموزش استفاده اخلاقی و مسئولانه» (۸۲/۰) بود. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که معلمان با ایفای نقش های چندگانه خود در ارتقای سواد دیجیتال، آموزش اخلاق و مسئولیت پذیری، توسعه تفکر انتقادی، ایجاد تعادل، حمایت و راهنمایی، و همکاری با والدین و جامعه، می توانند به دانش آموزان در استفاده صحیح، ایمن و مسئولانه از فناوری و هوش مصنوعی کمک کنند. بنابراین، پیشنهاد می شود که برنامه های توسعه حرفه ای معلمان با تاکید بر این شش مولفه طراحی و اجرا شود و مدارس با ایجاد فرهنگ استفاده مسئولانه از فناوری و همکاری با والدین، زمینه را برای توانمندسازی دانش آموزان در عصر دیجیتال فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

معلمان ، هدایت فناوری ، هوش مصنوعی ، سواد دیجیتال ، استفاده اخلاقی ، دانش آموزان