بررسی حریم خصوصی و امنیت داده های دانش آموزان در پلتفرم های آموزشی هوشمند

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های حریم خصوصی و امنیت داده های دانش آموزان در پلتفرم های آموزشی هوشمند و ارائه راهکارهای عملی برای مدیریت این چالش ها انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر روش، آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۲ نفر از متخصصان حقوقی، کارشناسان امنیت سایبری، متخصصان فناوری آموزشی و مدیران اجرایی سامانه های آموزشی که به روش هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، چالش های حریم خصوصی و امنیت داده ها شناسایی شد. در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس مولفه های استخراج شده طراحی و بر روی ۲۵۰ نفر از معلمان، مدیران و کارشناسان فناوری اطلاعات مدارس متوسطه شهر تهران که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند، اجرا گردید. داده های بخش کمی با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۶ مولفه اصلی و ۲۴ شاخص فرعی برای چالش های حریم خصوصی و امنیت داده ها شد که مولفه های اصلی عبارت بودند از: جمع آوری و ذخیره سازی غیرمجاز داده ها (۴ شاخص)، نبود شفافیت در استفاده از داده ها (۴ شاخص)، ضعف در رمزنگاری و حفاظت از اطلاعات (۴ شاخص)، چالش های حریم خصوصی در اشتراک گذاری داده ها (۴ شاخص)، نبود آگاهی و سواد دیجیتال کاربران (۴ شاخص)، و خلاهای قانونی و نظارتی (۴ شاخص). یافته های بخش کمی نشان داد که همه مولفه ها از اعتبار و روایی بالایی برخوردار هستند و مدل اندازه گیری با داده ها برازش مطلوبی دارد. همچنین، تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که بالاترین بار عاملی مربوط به مولفه «نبود شفافیت در استفاده از داده ها» (۸۳/۰) و «ضعف در رمزنگاری و حفاظت از اطلاعات» (۸۱/۰) بود. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که پلتفرم های آموزشی هوشمند با چالش های جدی در حوزه حریم خصوصی و امنیت داده های دانش آموزان مواجه هستند و عدم توجه به این چالش ها می تواند به نقض حقوق دانش آموزان، کاهش اعتماد به نظام آموزشی و آسیب های اجتماعی و روان شناختی منجر شود. بنابراین، پیشنهاد می شود که سیاست گذاران و قانون گذاران با تدوین قوانین جامع و شفاف، نهادهای نظارتی مستقل، و برنامه های آموزش سواد دیجیتال برای معلمان، دانش آموزان و والدین، زمینه را برای استفاده ایمن و اخلاقی از پلتفرم های آموزشی هوشمند فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی ، امنیت داده ها ، پلتفرم های آموزشی هوشمند ، دانش آموزان ، داده های آموزشی