بررسی تاثیر روش های تدریس فعال و یادگیری مشارکتی بر پیشگیری از افت تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش های تدریس فعال و یادگیری مشارکتی بر پیشگیری از افت تحصیلی دانش آموزان در نظام آموزشی ایران انجام شده است. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و با استفاده از طرح متوالی اکتشافی انجام شده است. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل معلمان و دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر شیراز بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۰ معلم و ۲۵ دانش آموز از مدارس با سطوح مختلف افت تحصیلی انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و جلسات گروه کانونی جمع آوری و با روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی که شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی است، تحلیل گردیدند و برای تامین اعتبار و روایی داده ها از روش های بازبینی توسط مشارکت کنندگان، بازبینی توسط همکاران پژوهشگر و سه سوسازی منابع داده استفاده شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر شیراز به تعداد ۵۸۰۰ نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی، تعداد ۳۷۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد افت تحصیلی و پرسشنامه محقق ساخته روش های تدریس فعال و یادگیری مشارکتی که روایی و پایایی آن ها مورد تایید قرار گرفت، جمع آوری و با روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل آزمون تی مستقل، تحلیل واریانس یک راهه، تحلیل همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل گردیدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۵ مولفه اصلی برای روش های تدریس فعال و یادگیری مشارکتی موثر در پیشگیری از افت تحصیلی شامل یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مشارکتی، بحث و گفت وگوی گروهی، پروژه های گروهی و تدریس متقابل، و همچنین ۴ عامل اصلی افت تحصیلی شامل عوامل فردی (ضعف انگیزه و خودکارآمدی، مشکلات شناختی و یادگیری، و مسائل عاطفی)، عوامل آموزشی (روش های تدریس نامناسب، عدم تناسب محتوا، و ضعف ارزشیابی)، عوامل خانوادگی (کمبود حمایت، انتظارات نامتناسب، و مشکلات اقتصادی) و عوامل اجتماعی (فشار همسالان، محیط نامناسب مدرسه، و نابرابری های آموزشی) انجامید. نتایج بخش کمی نشان داد که میانگین نمرات افت تحصیلی در گروهی که با روش های تدریس فعال و یادگیری مشارکتی آموزش دیده اند، به طور معناداری پایین تر از گروهی است که با روش سنتی آموزش دیده اند و این تفاوت در سطح ۰۰۱/۰>P معنادار بوده است. همچنین، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که مولفه یادگیری مشارکتی با ضریب بتای ۳۶/۰ بیشترین تاثیر و مولفه تدریس متقابل با ضریب بتای ۱۸/۰ کمترین تاثیر را بر پیشگیری از افت تحصیلی دارند و این پنج مولفه در مجموع ۵۴ درصد از واریانس افت تحصیلی را تبیین می کنند. از سوی دیگر، یافته ها حاکی از آن است که عواملی مانند اندازه کلاس، میزان آشنایی معلمان با روش های فعال، و حمایت مدیریت مدرسه، بر اثربخشی این روش ها در پیشگیری از افت تحصیلی تاثیر تعدیل گر دارند و در کلاس های با جمعیت کمتر و با حمایت بیشتر مدیریت، این روش ها اثربخشی بیشتری داشته اند.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، یادگیری مشارکتی ، افت تحصیلی ، پیشگیری ، دانش آموزان