بررسی تطبیقی هفت وادی عرفان در منظومه فکری عطار و مولوی با اندیشه های«اگزیستانسیالیسم» و «رواقی گری» در ادبیات معاصر

هفت وادی عرفان که در منطق الطیرعطار نیشابوری ترسیم شده و در مثنوی و غزلیات شمس مولوی بازتاب یافته است، یکی از عمیق ترین نقشه های سیر و سلوک روحانی در ادبیات فارسی محسوب می شود. این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی هم سویی و تفاوت های این هفت مرحله (طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت و فقر و فنا) با دو مکتب فلسفی اگزیستانسیالیسم (با تاکید بر ژان پل سارتر، ۱۳۸۴) و رواقی گری (با تاکید بر مارکوس اورلیوس، ۱۳۸۴) می پردازد. برای غنای بیشتر، از متون کلاسیک فارسی چون شاهنامه (فردوسی، ۱۳۸۶)، کشف المحجوب (هجویری، ۱۳۸۱)، مرصادالعباد (رازی، ۱۳۷۹)، کشف الاسرار (میبدی، ۱۳۶۱)، فتوت نامه (کاشفی، ۱۳۵۰)، گلشن راز (شبستری، ۱۳۸۳)، قلندر و قلعه (یثربی، ۱۳۸۷)، مصیب نامه و منطق الطیر (عطار، ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶)، اسرارالتوحید (محمد بن منور، ۱۳۷۰)، رساله قشیریه (قشیری، ۱۳۸۴) و اللمع (سراج طوسی، ۱۳۸۴)، و نیز آثار عرفانی جهان چون کیمیاگر و والکری ها (کوئیلو، ۱۳۸۵ و ۱۳۸۴)، ملت عشق (شافاک، ۱۳۹۱)، پیامبر و دیوانه (جبران، ۱۳۷۴)، تائوت چینگ (لائوتسه، ۱۳۸۴)، داماپادا (بودا، ۱۳۸۲)، طریقت ذن (واتس، ۱۳۸۲)، انسان و سمبول هایش (یونگ، ۱۳۸۴)، چهار میثاق (روئیز، ۱۳۸۷)، هستی و نیستی (سارتر، ۱۳۸۴)، سه شنبه ها با موری (آلبوم، ۱۳۸۶)، نیروی حال (تول، ۱۳۸۸) و دنیای سوفی (گاردر، ۱۳۸۶) بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند در مبانی (خداوندگاری عرفان در برابر اومانیسم اگزیستانسیالیسم و طبیعت گرایی رواقی گری) تفاوت های اساسی وجود دارد، اما در محورهایی چون آزادی، خودشناسی، مرگ اندیشی، تنهایی، مسئولیت و معناسازی، شباهت های شگفت آوری میان این سه منظومه فکری دیده می شود. هم چنین شاهنامه و متون کلاسیک عرفانی، به ویژه کشف المحجوب، مرصادالعباد و کشف الاسرار، پیش درآمدهایی بر هفت وادی عطار ارائه می دهند که در آنها «هفت طور دل» و «مقامات سلوک» به روشنی ترسیم شده است.

کلیدواژه ها:

هفت وادی عرفان ، عطار نیشابوری ، مولوی ، اگزیستانسیالیسم ، رواقی گری ، سارتر ، مارکوس اورلیوس ، ادبیات تطبیقی ، شاهنامه ، عرفان جهان شمول.