واکاوی پیامدهای روانشناختی آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی بر خلاقیت دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیامدهای روانشناختی آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی بر خلاقیت دانش آموزان و ارائه تحلیلی جامع از ابعاد گوناگون این تاثیرات انجام شده است، چراکه هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های نوظهور عصر حاضر، به سرعت در حال نفوذ به نظام های آموزشی و تحول در روش های یاددهی-یادگیری است و این تحول، افزون بر جنبه های فنی و آموزشی، پیامدهای روانشناختی عمیقی بر فراگیران به ویژه در حوزه خلاقیت و تفکر خلاق به همراه داشته است که شناخت دقیق این پیامدها، برای طراحی و اجرای موثر آموزش های مبتنی بر هوش مصنوعی، ضروری و اجتناب ناپذیر محسوب می شود. این پژوهش با روش مرور سیستماتیک و تحلیل کیفی منابع معتبر علمی انجام شده و یافته های آن نشان می دهد که آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی، پیامدهای روانشناختی دوگانه و بعضا متضادی بر خلاقیت دانش آموزان دارد، به گونه ای که از یک سو، با ارائه بازخوردهای فوری، شخصی سازی مسیر یادگیری، کاهش اضطراب خلق، افزایش خودکارآمدی و فراهم آوری محیط های یادگیری پویا و تعاملی، می تواند به تقویت مولفه های خلاقیت مانند سیالی، انعطاف پذیری، بسط و اصالت کمک کند و از سوی دیگر، استفاده بدون راهبری و بیش ازحد از این فناوری، می تواند به پیامدهای منفی چون برون سپاری شناختی، تنبلی ذهنی، استانداردسازی تخیل، کاهش اصالت روانشناختی، تضعیف تفکر انتقادی، وابستگی به تاییدهای ماشینی و کاهش استقلال فکری دانش آموزان بینجامد. همچنین یافته ها حاکی از آن است که نگرش اولیه دانش آموزان نسبت به هوش مصنوعی، سطح سواد دیجیتال و شیوه تعامل با این فناوری، عوامل تعیین کننده ای در اثربخشی یا آسیب زایی آن بر خلاقیت هستند و پدیده برون سپاری شناختی، یکی از مهم ترین چالش های روانشناختی شناسایی شده است که می تواند به توهم عمق توضیح و دانستن در میان دانش آموزان منجر شده و زیرساخت های استقلال فکری آنان را تهدید کند. در نهایت، پژوهش بر ضرورت تغییر نقش دانش آموز از مصرف کننده منفعل به ناظر فعال، ارتقای سواد هوش مصنوعی، طراحی آموزشی متوازن و نظارت هوشمندانه بر فرآیند تعامل با هوش مصنوعی، به منظور حفظ عاملیت انسانی و اصالت خلاقانه در فرآیندهای عالی ذهن تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، خلاقیت ، پیامدهای روانشناختی ، دانش آموزان ، آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی.