نقش فعالیت های ورزشی صبحگاهی بر میزان تمرکز و کاهش علائم بیش فعالی در دانش آموزان ADHD

اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) یکی از شایع ترین اختلالات عصبی-رشدی در دوران کودکی است که با الگوهای پایدار بی توجهی، تکانشگری و بیش فعالی مشخص می شود و می تواند تاثیرات عمیقی بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی و خانوادگی دانش آموزان بگذارد. با وجود اینکه دارودرمانی به عنوان خط اول درمان شناخته می شود، اما به دلیل عوارض جانبی و عدم پاسخگویی کامل در برخی موارد، رویکردهای غیردارویی مانند مداخلات فعالیت بدنی (PA) توجه روزافزونی به خود جلب کرده اند. هدف اصلی پژوهش حاضر، سنتز و یکپارچه سازی یافته های مطالعات پیشین داخلی و خارجی پیرامون اثربخشی فعالیت های ورزشی، به ویژه تمرینات صبحگاهی (Before-school)، بر بهبود کارکردهای اجرایی، افزایش دامنه توجه و تعدیل رفتارهای تکانشگری در کودکان مبتلا به ADHD است. روش پژوهش حاضر از نوع مروری-سنتزی است که در آن با جستجو و غربالگری مقالات معتبر علمی از پایگاه های داده، به تحلیل عمیق محتوا و استخراج داده های کمی و کیفی پرداخته شده است. یافته های حاصل از بررسی متون نشان می دهد که فعالیت بدنی، به ویژه تمرینات هوازی و تمرینات ثبات مرکزی، از طریق مکانیسم های نوروفیزیولوژیک مانند افزایش سطح کاتکولامین ها (دوپامین و نوراپی نفرین) و عامل نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF) در قشر پیش پیشانی و عقده های قاعده ای، منجر به بهبود معنادار در عملکردهای شناختی و حرکتی می شود. نتایج تحلیل ها حاکی از آن است که مداخلات ورزشی صبحگاهی نه تنها به عنوان یک تنظیم کننده فوری (Acute) برای آمادگی ذهنی دانش آموزان در ساعات مدرسه عمل می کند، بلکه اثرات بلندمدت (Chronic) آن بر کنترل قامت، تعادل ایستا و پویا و کاهش علائم اضطراب و افسردگی نیز تایید شده است. همچنین، ترکیب این مداخلات با سایر روش ها مانند بازی درمانی والد-کودک یا آموزش در بستر مدارس هوشمند، اثربخشی درمان را هم افزایانه افزایش می دهد. در نهایت، این پژوهش نتیجه می گیرد که گنجاندن برنامه های ورزشی ساختارمند و شناختی-حرکتی در برنامه صبحگاهی مدارس، یک راهبرد مقرون به صرفه، ایمن و کارآمد برای مدیریت علائم ADHD و ارتقای بهزیستی تحصیلی این دانش آموزان است.

کلیدواژه ها:

اختلال نقص توجه و بیش فعالی ، فعالیت ورزشی صبحگاهی ، کارکردهای اجرایی ، تمرینات ادراکی-حرکتی ، مداخلات غیردارویی