شناسایی موانع اجرای «آموزش فراگیر» (Inclusive Education) برای دانش آموزان با نیازهای ویژه در مدارس عادی

آموزش فراگیر به عنوان یک پارادایم بین المللی، بر حق دسترسی برابر تمامی کودکان، فارغ از تفاوت های جسمی، ذهنی و رفتاری، به آموزش در محیط های عادی تاکید دارد؛ با این حال، تحقق کامل این رویکرد در نظام های آموزشی با چالش های پیچیده ای روبروست. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و دسته بندی موانع اجرای آموزش فراگیر برای دانش آموزان با نیازهای ویژه در مدارس عادی به روش مروری و با رویکرد سنتزپژوهی انجام شده است. یافته های حاصل از واکاوی متون تخصصی و تجارب میدانی نشان می دهد که موانع اجرای این طرح در چهار سطح اصلی قابل سنخ شناسی هستند: ۱. موانع نگرشی (مقاومت معلمان، پیش داوری والدین و برچسب زنی همسالان)؛ ۲. موانع کالبدی و فیزیکی (عدم مناسب سازی فضا و نبود تجهیزات توان بخشی در مدارس عادی)؛ ۳. موانع ساختاری و اداری (تراکم بالای کلاس ها، نقص در برنامه های درسی منعطف و نظام ارزشیابی متمرکز)؛ و ۴. موانع حرفه ای (فقدان صلاحیت های تخصصی معلمان رابط و آموزش های ضمن خدمت ناکافی). نتایج این مرور سیستماتیک بیانگر آن است که بدون تغییر در نگرش جامعه مدرسه ای و تامین زیرساخت های حمایتی، حضور دانش آموزان با نیازهای ویژه در مدارس عادی تنها به یک «ادغام فیزیکی» محدود شده و از اهداف اصلی خود یعنی عدالت آموزشی و تعامل اجتماعی باز خواهد ماند. در نهایت، این مقاله راهکارهایی را جهت تسهیل گذار از آموزش تفکیکی به آموزش فراگیر تمام عیار ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

آموزش فراگیر (Inclusive Education) ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، مدارس پذیرا ، موانع نگرشی