امکان سنجی توسعه همکاری و تجارت ایران با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس: مورد صنایع کارخانه ای

منطقه غرب آسیا از مناطقی است که توسعه صنعتی درون زای متقابل و درهم تنیده حتی در بین دو اقتصاد بزرگ منطقه– ایران و عربستان- شکل نگرفته است. این مقاله در چارچوب هم پیوندی ها و یکپارچگی اقتصادی به منظور ارزیابی امکان سنجی همکاری سرمایه گذاری و توسعه تجارت درون منطقه ای ایران و ۶ عضو شورای همکاری خلیج فارس به مطالعه صنعت ساخت از شاخص ها و سنجه های مربوط به ساختار رقابت یعنی «نسبت های تمرکز» و «شاخص هرفیندال-هریشمن» و توسعه همکاری و تجارت یعنی «شاخص های مزیت و تخصص گرایی» و «شاخص های عملکرد» طی دوره ۲۰۲۱-۲۰۰۰ می پردازد. مطالعه تحولات ساختار تولید جهانی بیست و دو صنعت طی دو دهه گذشته، گویای آن است که ساختار تولید جهانی بسیاری صنایع (۱۶ صنعت) از جمله صنایع با فناوری پایین، کاربر و منبع محور انحصاری تر شده است و رقابتی تنگاتنگ با محوریت ایالات متحده و چین در جریان است. همچنین از مطالعه سهم، رتبه و جایگاه ایران و اعضای شورا در ساختار تولید جهانی صنایع می توان نتیجه گرفت که این کشورها طی دوره، در صنایع منبع محور ازجمله پالایشگاه ها و محصولات شیمیایی بازیگران اثرگذاری بوده اند.از مهم ترین دلایل عدم امکان تعمیق همکاری سرمایه گذاری صنعتی و توسعه تجارت ایران با این کشورها، سطح نازل توسعه صنعتی و ساختار تجاری ضعیف آنها است و در این شرایط، امکان توسعه صنعتی درون زا و پویای چشمگیر میسر نیست. هم اینک از طیف صنایع بیست ودو گانه و ۶ عضو شورا، عربستان در نیمی از این صنایع از امکان، ظرفیت، تنوع و گستره تولیدات برخوردار بوده و در اولویت نخست تعمیق همکاری و توسعه تجارت صنعتی با ایران قرار دارد. توسعه تجارت درون و فرامنطقه ای ایران در نگرشی کلی نیازمند پیش نیازهایی است: نخست، اصلاحات سیاستی کلان برای ثبات محیط اقتصاد کلان با محوریت توسعه پایدار و فراگیر و کاهش ریسک ها با محوریت تورم و کنترل تکانه ها؛ دوم، اصلاحات سیاست تجاری ایران با هدف گذاری برچیدن موانع تجاری غیرتعرفه ای و ثبات بخشی توام با منطقی سازی تعرفه ها؛ سوم، شناسایی شرکای تجاری طبیعی درون و فرامنطقه ای ایران و چشم انداز توسعه تجارت پایدار فراگیر؛ چهارم، تحولات ساختاری در تجارت با هدف ارتقای مزیت نسبی و دستیابی به مزیت های رقابتی.

کلیدواژه ها:

توسعه صنعتی درون زای منطقه ای ، صنعت ساخت ، سطوح فناوری ، امکان توسعه همکاری و تجارت ، شورای همکاری خلیج فارس و ایران