تبارشناسی دفاع همه جانبه در ادبیات استراتژیک دفاعی- امنیتی غرب (مطالعه موردی: ناتو)

در دنیای معاصر، ماهیت تهدیدات امنیتی پیچیده و چندوجهی شده و فراتر از چالش های نظامی صرف، حوزه های مختلفی همچون اطلاعات، فضای سایبری، جامعه مدنی، و اقتصاد را در بر می گیرد. این تغییرات، نیاز به رویکردهای دفاعی جامع و چندبعدی را برای پیمان هایی همچون ناتو برجسته کرده است. هدف این پژوهش، تبارشناسی مفهوم دفاع همه جانبه در ادبیات استراتژیک دفاعی-امنیتی غرب با تمرکز بر مطالعه موردی ناتو است. سوال اصلی تحقیق این است که تعریف ناتو از دفاع همه جانبه چیست و اصول و محورهای راهبردی آن چگونه تبیین شده اند؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا است که پیچیدگی فضای جنگ های نوظهور، آسیب پذیری اعضای ناتو و تهدیدهای خارجی، مهم ترین دلایل تدوین و توسعه راهبرد دفاع همه جانبه در این سازمان هستند. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسناد راهبردی ناتو و کشورهای اروپایی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی گردآوری شده و به کمک روش تاریخی-تحلیلی، به بررسی ریشه ها و تحولات مفهومی دفاع همه جانبه پرداخته شده است.نتایج تحقیق نشان می دهد که دفاع همه جانبه مفهومی پویا است که با افزایش پیچیدگی تهدیدات ترکیبی و لزوم مشارکت گسترده دولت و جامعه مدنی، تحول یافته است. ناتو به عنوان اولین پیمان نظامی جهان، دفاع همه جانبه را به عنوان یک راهبرد کلان با دو اصل اساسی «مقاومت» و «تاب آوری» پذیرفته است تا ضمن حفظ خودکفایی اعضا، در برابر تهدیدات نظامی و غیرنظامی پاسخگو باشد. این پژوهش نشان می دهد که «دفاع همه جانبه» به عنوان اصطلاح دقیق تر و کاربردی تر نسبت به دفاع کل یا جامع در فضای امنیتی امروز شناخته می شود.

کلیدواژه ها:

دفاع همه جانبه ، ناتو ، دفاع کامل ، مقاومت و تاب آوری ، امنیت ملی