شناسایی و رتبه بندی شاخص های ارزیابی عملکرد واحد آتش نشانی با رویکرد تحلیل مضمون و دیمتل فازی

زمینه و هدف شناسایی شاخص های کلیدی ارزیابی عملکرد در واحد آتش نشانی شرکت گاز، به عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت ایمنی، نقش مهمی در بهینه سازی فرآیندها و کاهش خطرات بالقوه ایفا می کند. باتوجه به پیچیدگی عملیات در صنایع گاز، تدوین این شاخص ها می تواند بهره وری و فرهنگ ایمنی کارکنان را ارتقا دهد. این پژوهش با هدف شناسایی و رتبه بندی شاخص های کلیدی ارزیابی عملکرد واحد آتش نشانی شرکت ملی گاز ایران انجام شده است. روش: این پژوهش با بهره گیری از رویکرد ترکیبی تحلیل مضمون و دیمتل فازی انجام شده است. در مرحله نخست، از تحلیل مضمون و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۲ کارشناس آتش نشانی و HSE دارای حداقل ۱۰ سال سابقه کاری استفاده شد و با کمک نرم افزار ATLAS-TI ۸ نسخه ۱۳ شاخص کلیدی شناسایی گردید. برای افزایش روایی، مصاحبه ها ضبط و سپس به متن تبدیل شدند و سوالات تکمیلی برای رفع ابهام مطرح شد. در مرحله دوم، برای بررسی روابط علی و رتبه بندی شاخص ها، تکنیک دیمتل فازی به کار رفت. داده ها از طریق پرسش نامه مقایسه زوجی از ۱۵ رئیس آتش نشانی پالایشگاه های گاز جمع آوری شد و پایایی آن با محاسبه ضریب ناسازگاری (۰/۰۲۴۷) تایید گردید. محاسبات با نرم افزارهای متلب نسخه R۲۰۲۴b و اکسل نسخه ۲۰۲۱ انجام شد. یافته ها در مرحله کیفی، ۱۳ شاخص شامل مدیریت موثر منابع انسانی، مدیریت زیرساخت ها، آموزش و توسعه مهارت ها، افزایش انگیزه سازمانی، استانداردها، مدیریت عملیات، تحلیل حوادث، پیشگیری از حوادث، آمادگی عملیاتی نیروها، فناوری های نوین، مشارکت گروهی، ارزیابی مستمر و ارتباط موثر با مدیریت HSE شناسایی شدند. نتایج دیمتل فازی نشان داد شاخص های پیشگیری از حوادث، آموزش موثر و مدیریت عملیات به ترتیب بیشترین اهمیت را دارند. همچنین، افزایش انگیزه سازمانی تاثیرگذارترین شاخص و پیشگیری از حوادث تاثیرپذیرترین شاخص شناخته شد. نتیجه گیری این پژوهش نشان داد رویکرد ترکیبی تحلیل مضمون و دیمتل فازی شاخص پیشگیری از حوادث به دلیل تاثیرپذیری بالا و اهمیت کلیدی در اولویت قرار دارد. شاخص آموزش موثر نیز با بیشترین تاثیرگذاری، بر ارتقای دانش و مهارت کارکنان تاکید دارد. توجه هم زمان به این شاخص ها به بهبود عملکرد و کاهش خطرات در واحد آتش نشانی کمک می کند.

کلیدواژه ها:

Performance evaluation ، Evaluation indicators ، Safety management ، Fire department ، ارزیابی عملکرد ، شاخص های ارزیابی ، مدیریت ایمنی ، واحد آتش نشانی