بررسی تاریخی و تحلیلی نقش فرهنگیان و دانشگاهیان اراک در تحولات منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۷-۱۳۵۰)

برخلاف باور رایج در بخشی از افکار عمومی که سهم شهر اراک را در روند انقلاب اسلامی ناچیز می دانند، بررسی اسناد و روایت های موجود نشان می دهد این شهر نیز، همچون بسیاری از شهرهای ایران، در جریان اعتراضات و فعالیت های پیش از سال ۱۳۵۷ حضوری قابل اعتنا داشته است. به ویژه دو گروه فرهنگیان و دانشگاهیان، هر یک با بهره گیری از ظرفیت های صنفی و شبکه های اجتماعی خود، بخشی از تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی این دوره را رقم زدند. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی تحلیلی و در چارچوب نظریه های «بسیج منابع» و «سرمایه اجتماعی»، نقش این دو قشر را در فاصله سال های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ بررسی می کند. داده ها از طریق اسناد آرشیوی (به ویژه گزارش های ساواک)، مصاحبه با فعالان انقلابی و منابع کتابخانه ای گردآوری و تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد فرهنگیان با استفاده از بستر مدارس، در سازماندهی تجمعات، اعتصابات سراسری و برگزاری برنامه های فرهنگی آگاهی بخش مانند تئاتر اعتراضی فعال بوده اند. در همین حال، دانشگاهیان شامل استادان و دانشجویان مدرسه عالی علوم اراک با تشکیل انجمن های اسلامی، برگزاری نمایشگاه های کتاب و عکس، تکثیر و توزیع اعلامیه ها و تبدیل دانشگاه به نقطه آغاز تظاهرات شهری، نقش تسهیل گر و سازمان دهنده جوانان را برعهده داشتند. همکاری و هم افزایی این دو گروه، هرچند در مقیاس ملی بی رقیب نبود، اما در سطح محلی زمینه پیوند حرکت های اعتراضی آموزشی با فضای عمومی شهر را فراهم ساخت و به سهم خود در فرایند پیروزی انقلاب اسلامی مشارکت کرد.

کلیدواژه ها:

انقلاب اسلامی ، اراک ، فرهنگیان ، دانشگاهیان ، سرمایه اجتماعی ، جنبش دانشجویی