ااز الحاد و لاادری گرایی تا بی موضعی نسبت به خدا: بازخوانی موضع دینی دیوید هیوم

برداشت غالب درباره دیوید هیوم، فیلسوف برجسته قرن هجدهم، آن است که او در زمره منتقدان سرسخت دین و خداپرستی و در پی نفی بنیادهای الهیات عقل گرا بوده است. این مقاله با بازنگری در چنین تلقی هایی نشان می دهد که هیوم، با وجود نقدهای ژرف خود بر براهین اثبات وجود خدا و ناتوانی عقل در شناخت امر متعالی، نه ملحد است و نه لاادری گرا به معنای رایج آن. تحلیل آثار اصلی او، به ویژه رساله ای درباره طبیعت آدمی و گفت و گوهایی درباره دین طبیعی، نشان می دهد که هیوم به امکان وجود خداوند اذعان دارد، اما مسئله وجود و ماهیت خدا را از دایره مسائل اساسی زندگی انسانی و اخلاقی بیرون می داند. بدین سان، موضع او را می توان نوعی بی موضعی نسبت به خدا دانست؛ اصطلاحی که در این مقاله معادل God-indifference به کار می رود و بیانگر رویکردی است که نه در پی اثبات یا نفی خدا، بلکه در پی بازشناسی کارکردهای انسانی و روان شناختی دین است . در این معنا، هیوم بیش از آنکه فیلسوفی ضد دینی باشد، اندیشمندی است که با تمرکز بر طبیعت، عواطف و اخلاق انسان، مسئله خدا را از جایگاه محوری به حاشیه می راند و فلسفه دین را از الهیات به روان شناسی و اخلاق سوق می دهد.

کلیدواژه ها:

خداپرستی ، خداباوری ، خداناباوری ، لاادری گرایی ، بی موضعی نسبت به خدا