از دیرینه شناسی تا تبارشناسی: بحث در مشکله گسست/تداوم در روش شناسی میشل فوکو

مقاله حاضر به بررسی تحول روش شناختی در اندیشه فوکو، از دیرینه شناسی (archaeology) به تبارشناسی(genealogy) می پردازد. فوکو در ابتدا با رویکرد دیرینه شناختی، ساختارهای معرفتی و گفتمانی دوره ها ی تاریخی را تحلیل می کرد. در این رویکرد، تمرکز بر کشف قواعد ناپیدای تولید دانش، اپیستمه، و ساختارهای زبانی بود که حقیقت را ممکن می ساختند. اما به تدریج فوکو دریافت که این چارچوب از تبیین نقش قدرت در شکل گیری سوژگی عاجز است؛ از همین رو، با تاسی به نیچه، به تبارشناسی روی آورد که بر ستیز قدرت، سوژه سازی، و درهم تنیدگی دانش/قدرت تاکید دارد؛ در این تحلیل، مفاهیمی چون بدن، سوژه، و «تاریخ اکنون» به مرکز توجه می آیند.اما نکته ای که در این میان قابل تامل است، نسبت این دو رویکرد روش شناختی در اندیشه فوکو است. برخی بر این باورند که رابطه میان دیرینه شناسی و تبارشناسی از نوع گسست، و برخی بر تداوم و تحول روش شناختی فوکو تاکید دارند. مقاله حاضر بر آن است که با بررسی این دیدگاه ها، با بهره گیری از انگاشت ظرافت مند ژیل دلوز از اندیشه فوکو، به این بحث بپردازد که رابطه بین دیرینه شناسی و تبارشناسی نه گسست بلکه «تاخوردگی» است؛ یعنی یک پیوستار روش شناختی که در آن قدرت، دانش و سوژگی درهم تنیده اند.

کلیدواژه ها:

دیرینه شناسی ، تبارشناسی