نشانه شناسی نقوش تزیینی (ختایی و اسلیمی ) هنر اسلامی با تاکید بر دیدگاه سندرس پیرس.

بیان مسئله تجرید، بن مایه و اساس هنر اسلامی-ایرانی است که هویت این هنر بر آن استوار است. با این حال، به نظر می رسد عدول هنر ایرانی از اواخر دوران صفوی به بعد، ناشی از گسست در درک هنر تجریدی و تغییر در تجربه زیسته هنرمند و مخاطب بوده است. در این میان، نقوش «ختایی» و «اسلیمی» کاربردی ترین نمودهای تجرید هستند که باوجود کثرت ظاهری، به سوی وحدت گرایش دارند. از سوی دیگر، علم نشانه شناسی «چارلز سندرس پیرس»، با تاکید بر روابط میان نشانه ها، تفسیرگر آن ها و پیوند نشانه با عالم خارج، در کنار مقوله «ابداکسیون»، ظرفیت علمی نوینی برای خوانش این نقوش فراهم می آورد. بااین وجود، تفاوت های بنیادین میان نگاه «انتزاعی» و «تجریدی» در هنر اسلامی هنوز برای بسیاری از پژوهشگران و هنرمندان مبهم باقی مانده است. اهداف پژوهش هدف اصلی این پژوهش، واکاوی کیفیت بیانی تجرید در هنر اسلامی-ایرانی و تبیین نشانه شناختی نقوش ختایی و اسلیمی بر پایه الگوی پیرس است تا ضمن رفع ابهام میان مفاهیم انتزاع و تجرید، کارکرد مفهومی و وحدت فرم و محتوا در این نقوش روشن گردد. سوال پژوهش نشانه شناسی نقوش تزیینی «ختایی و اسلیمی» در هنر تجریدی اسلامی، بر مبنای الگوی نشانه شناسی پیرس بر چه مفاهیمی دلالت دارد؟ روش پژوهش این مطالعه باهدف بنیادی و به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی (کیفی) گردآوری شده و با رویکرد نشانه شناسی پیرس مورد تحلیل قرارگرفته اند. نتیجه گیری یافته ها نشان می دهد که قوام و نبالت نقوش ختایی و اسلیمی، در پیوندی زنجیره وار با ادوار تاریخی و با تکیه بر مبانی شریعت اسلام شکل گرفته است. این نقوش در سطح فرم و محتوا به وحدتی دست یافته اند که بازتاب دهنده مفاهیم متعالی همچون تولد و مرگ و دنیا و آخرت در ظاهر و باطن اثر است. تحلیل نشانه شناختی تبیین می کند که چگونه این نقوش از بازنمایی صرف عبور کرده و به مثابه نشانه هایی برای درک هستی شناسانه جهان در شبکه نشانگان هنر اسلامی عمل می کنند.

کلیدواژه ها:

کلیدواژگان: نقوش (ختایی و اسلیمی) ، هنر اسلامی ، هنر تجریدی ، انتزاع ، نشانه شناسی( سندرس پیرس)