تاثیر گفتمان های حاکم بر سیاست های توسعه شهری: واکاوی اسناد برنامه توسعه کشور (۱۳۲۷-۱۴۰۷)

برنامه ریزی شهری، به مثابه یک کنش سیاسی-فضایی، عرصه ای پیچیده از نزاع های گفتمانی، تلاقی قدرت و فضا، و بازتاب دهنده ایدئولوژی های حاکم بر ساختار سیاسی-اقتصادی هر دوره است. این پژوهش با هدف واکاوی عمیق تعاملات میان برنامه های توسعه کشور، جریانات اقتصاد سیاسی و پارادایم های جهانی برنامه ریزی شهری، با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان مبتنی بر نظریه لاکلاو و موف به تحلیل دوازده برنامه توسعه کشور (از سال ۱۳۲۷ تا سال ۱۴۰۷) می پردازد. پرسش های هدایتگر پژوهش عبارت اند از: (۱) سیاست های توسعه شهری در برنامه های توسعه کشور چگونه با گفتمان های مسلط سیاسی-اقتصادی زمانه خود هم بسته اند؟ (۲) این سیاست ها تا چه حد با پارادایم های جهانی برنامه ریزی شهری همسو یا در تقابلند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که برنامه ریزی در ایران از گفتمان مدرنیستی آمرانه و توسعه زیرساختی در دوره پیش از انقلاب، به گفتمان عدالت خواهی توزیعی و سپس لیبرالیسم رانتی در دوره پس از انقلاب تغییر جهت داده است. بااین حال، علی رغم تغییر در دال های مرکزی و واژگان نمادین، یک پیوستگی ساختاری در فرم برنامه ریزی مشاهده می شود که همان غلبه عقلانیت ابزاری، تمرکزگرایی دولتی و طرد نظام مند مشارکت های مردمی است. نتایج حاکی از آن است که سیاست های شهری، نه بر مبنای نیازهای بومی و عدالت فضایی، بلکه به عنوان ابزاری برای تثبیت سلطه سیاسی و انطباق صوری با پارادایم های جهانی مانند برنامه ریزی راهبردی و توسعه پایدار عمل کرده اند.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، توسعه شهری در ایران ، برنامه های عمرانی و توسعه کشور ، نظریه گفتمان لاکلاو و موف