مسئولیت بین المللی دولت آمریکا پس از خروج نظامی از افغانستان (۲۰۲۱) در پرتو مسئولیت بازسازی

حمله نظامی به قلمرو یک کشور با ادعای جلوگیری از نقض جدی حقوق بشر، افزون بر آثار ناشی از توسل به زور و حقوق مخاصمات مسلحانه، می تواند تکالیفی پسینی، از جمله مسئولیت بازسازی، برای دولت مداخله گر ایجاد کند. خروج نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان پس از حدود بیست سال حضور، این پرسش را مطرح می سازد که آیا تعهدات آمریکا صرفا به قواعد جنگ محدود است یا می توان در چارچوب «مسئولیت بازسازی» از تعهدی مستقل و قابل انتساب در دوران پس از مخاصمه سخن گفت. این مقاله با رویکرد توصیفی - تحلیلی و روش مطالعه اسنادی، در چارچوب نظری مسئولیت بازسازی به مثابه امتداد حقوق پس از جنگ و مسئولیت حمایت، اسناد شورای امنیت، رویه و اظهارات رسمی آمریکا، گزارش های بازسازی افغانستان و آموزه های مرتبط با صلح سازی را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد آمریکا از طریق مشارکت مستقیم در فرایندهای امنیتی، نهادی و اقتصادی افغانستان و نیز با استناد به قطعنامه های شورای امنیت و اعلام تعهدات بازسازی، مبنای انتساب مسئولیت بازسازی را فراهم کرده است. با این حال، خروج شتاب زده ۲۰۲۱، فروپاشی ساختارهای امنیتی و سیاسی، بازگشت طالبان و تداوم وابستگی اقتصادی و نهادی افغانستان نشان می دهد اقدامات انجام شده در سه حوزه امنیت، حاکمیت قانون و توسعه اقتصادی، پایدار و متناسب با معیارهای مسئولیت بازسازی نبوده است. بنابراین، مسئولیت آمریکا نه از حیث تضمین نتیجه مطلوب، بلکه از جهت نقض تعهد به اتخاذ تدابیر معقول، پایدار و غیرآسیب زا در فرایند بازسازی قابل ارزیابی حقوقی است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی ، آمریکا ، افغانستان ، حقوق پس از جنگ ، مسئولیت بازسازی