نقشه نگاری اکوسیستم پژوهش سلامت ایران: تحلیل بازیگران و تعاملات نهادی

مقدمه: اثربخشی و مسئله محوری پژوهش سلامت مستلزم عملکرد آن در قالب شبکه ای منسجم از بازیگران است. در ایران، با وجود تکثر نهادی، نبود تصویری یکپارچه از تعاملات، سیاستگذاری کلان را دشوار ساخته است. مطالعات پیشین عمدتا بر اجزای منفرد متمرکز بوده اند. این پژوهش با هدف ارائه بازنمایی تحلیلی و گونه شناسی بازیگران اصلی اکوسیستم برای ارتقای حکمرانی پژوهش انجام شد. مواد و روش­ها: این پژوهش کیفی-اکتشافی در سال ۱۴۰۳، با رویکرد «نگاشت اکوسیستم» اجرا گردید. داده ها از طریق تحلیل اسناد بالادستی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و طی دو پنل خبرگان تکمیل شد. برای ترسیم نقشه، از تحلیل روابط ساختاری و نقش های نهادی استفاده گردید و اعتبار نقشه از طریق مثلث سازی و تایید خبرگان احراز شد. یافته­ های پژوهش: ۲۶ بازیگر کلیدی شناسایی گردید و بر اساس ماهیت حقوقی و ماموریتی، در ۵ گونه حکمرانی و تنظیم گری، تامین مالی، تولید دانش، واسطه ای و محیط های توسعه ای و تجاری سازی و بهره برداری طبقه بندی شدند. نگاشت بصری نشان دهنده ساختاری متراکم، اما نامتوازن با مرکزیت وزارت بهداشت و دانشگاه های علوم پزشکی است. یافته ها حاکی از تورم ساختاری در بخش دولتی، حاشیه ای بودن بخش خصوصی و وجود پدیده «سیلوهای سازمانی» (تکثر بدون انسجام) در لایه تولید دانش است. بحث و نتیجه گیری: اکوسیستم پژوهش سلامت ایران از تاسیس زیرساخت ها عبور کرده و به «بلوغ آناتومیک» رسیده است؛ بنابراین، چالش اصلی کشور دیگر «نبود نهاد» نیست، بلکه «گسست کارکردی» میان اجزا است. سیاست گذاری آتی باید با توقف رویکرد «توسعه کمی و ساختارسازی»، به مولفه «مهندسی تعاملات» تغییر یابد. تمرکز بر اتصال جزایر نهادی و تعریف ماموریت های مشترک میان دانشگاه ها و صنعت، راهکار برون رفت از وضعیت فعلی است.

کلیدواژه ها:

Health Research Ecosystem ، Health Research Governance ، Health Research System (HRS) ، Research Policymaking ، Institutional Interactions ، Institutional Mapping ، Iran ، اکوسیستم پژوهش سلامت ، حکمرانی پژوهش سلامت ، سیستم پژوهش سلامت ، سیاست گذاری پژوهش ، تعاملات نهادی ، نگاشت نهادی ، ایران