تحلیل شمایل نگارانه نقوش تزیینی در مسجد گنجعلیخان کرمان

«مسجد گنجعلیخان کرمان» اگرچه واجد فضایی معنوی و روحانی بوده و عبادتگاه عرفانی پرجاذبه ای است، اما با ظاهر اغلب مساجد، به لحاظ کاربرد رنگ ها و نقوش تزیینی تفاوت دارد؛ تا جایی که بعضی نقوش با عرف مسجدسازی و تزیینات آن مغایر است. هدف مقاله حاضر شناسایی، معرفی و تحلیل تزیینات، و بررسی دلایل به کارگیری نقوش و رنگ های غیرمتعارف در نقوش و کتیبه های این مسجد است. درواقع مسئله این پژوهش، جستجوی ویژگی های خاص تزیینات این بنا و علل ایجاد چنین آرایه هایی در آن بوده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی با رویکرد «آیکونولوژی» و در زمره روش های تحقیق کیفی است. این مقاله در پی پاسخ به این پرسش هاست: ۱-عناصر بصری بکار رفته در تزیینات مسجد گنجعلیخان کرمان، چه ویژگی ها و تفاوت هایی با توجه به آنچه در تزیینات مسجد معمول است دارند؟ ۲- هدف، انگیزه و بستر خلق چنین اثری در به کارگیری رنگ ها، مواد و نقوش غیرمعمول چه بوده است؟ در تزیینات معماری مساجد، نقوش تعین پذیر با محدودیت های شرعی و فقهی مواجه اند؛ این یک قاعده کلی است که به ندرت نادیده گرفته می شود. اما در این مسجد این گونه نقوش به کار رفته است. نتیجه تجزیه وتحلیل نقوش و نمادهای این بنا آن است که گنجعلیخان معتقد به تشیع دوازده امامی و شیفته ائمه این مذهب خصوصا امام هشتم علیه السلام، امر به احداث مسجدی زیبا و منحصربه فرد در گوشه مجموعه تاریخی شهر کرده، که تجلی و جلوه گاه آن شیفتگی، و به مثابه یک اثر هنری شیعی است؛ و نقوش تعینی با کارکردی نمادین، در کنار دیگر عناصر بصری در خدمت این هدف پدیدآورنده هستند

کلیدواژه ها:

تزیینات معماری ، کرمان ، مسجد گنجعلیخان ، صفویه