"پیوند موسیقی و ادبیات عامه: بررسی کاربرد سازهای ایرانی در ضرب المثل های فارسی

از دیرباز، موسیقی و ادبیات در فرهنگ ایرانی پیوندی عمیق داشته اند. ساز و آواز در آیین ها، تشریفات، مجالس خصوصی و عمومی و حتی مراسم عزاداری حضوری پررنگ داشته است. ضرب المثل ها، به عنوان بخشی مهم از ادبیات عامه، بازتاب دهنده تجربه ها و باورهای مردم اند و بستر مناسبی برای مطالعات فرهنگی و از جمله بررسی جایگاه موسیقی میتوانند محسوب شوند. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای، به مطالعه حضور و کارکرد سازها در ضرب المثل های فارسی پرداخته است. منبع اصلی گردآوری داده ها، فرهنگ بزرگ ضرب المثل های فارسی اثر حسن ذوالفقاری بوده است. داده ها بر اساس نام ساز، کارکرد (آیینی، سرگرمی، درمانی و غیره)، جایگاه نوازنده، اجزای ساز و اصطلاحات موسیقایی طبقه بندی و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که بیشترین بسامد مربوط به سازهای دهل، سورنا و نقاره بوده و کارکرد غالب آن ها در موقعیت های آیینی و جمعی نمود یافته است. همچنین، حضور سازدرمانی در برخی امثال، گویای آگاهی تاریخی از نقش شفابخش موسیقی در فرهنگ عامه است. تحلیل های انجام شده بیانگر آن است که ضرب المثل ها نه تنها بازتاب دهنده کارکردهای عملی سازها، بلکه حامل لایه های عمیق تری از معانی نمادین و اجتماعی هستند و بدون شناخت فرهنگ موسیقایی، درک کامل این بخش از ادبیات عامه ممکن نیست.

کلیدواژه ها:

ادبیات عامه ، ضرب المثل ، سازهای ایرانی ، فرهنگ عامه ، موسیقی و ادبیات