بینامتنیت و تطور مفهوم «عشق» در متون عرفانی مکتب کشف و شهود بر مبنای نظریه ژرار ژنت (با تکیه بر سوانح العشاق، لوایح، لمعات و لوامع و لوایح)

زمینه / هدف: پژوهش حاضر تلاش دارد با استفاده از رویکرد بینامتنیت، چگونگی تاثیرپذیری متون عرفانی در مکتب کشف وشهود از یکدیگر و روند تغییرات معنایی مفهوم «عشق» را بررسی کند. این پژوهش متون برگزیده را بر مبنای نظریه بینامتنی ژنت که به سه گونه آشکارا تعمدی، پنهان تعمدی و ضمنی تقسیم شده، مورد بررسی قرار داده است. روش / رویکرد: در این پژوهش از روش مقایسه ای و تحلیل متنی بهره گرفته شده و نظریه های بینامتنیت و تطور مفاهیم به عنوان چارچوب نظری پژوهش در نظر گرفته شده است.یافته ها / نتایج: یافته ها نشان می دهد که چگونه سنت های فکری و عرفانی از طریق تعامل متون، به تحول معنایی عشق کمک کرده اند. احمد غزالی عشق را به عنوان نیرویی الهی و مستقل از عقل معرفی می کند؛ در حالی که عین القضات بر جنبه های دیالکتیکی عشق و وصال تاکید دارد. فخرالدین عراقی با زبانی شاعرانه تر، عشق را به عنوان رمز وصال حق مطرح می کند و جامی ضمن تداوم سنت عرفانی، نگاهی نسبتا نظام مندتر به این مفهوم دارد. تحلیل نمونه های متنی نشان می دهد که چگونه این دیدگاه ها در ساختار روایت، بیان استعاری و نمادین و تصویرسازی تجلی یافته اند. پیوند بینامتنی چهار اثر عرفانی بیانگر تداوم سنت های عرفانی است. غزالی در سوانح العشاق بر تفکیک عشق حقیقی و مجازی تاکید کرد. این نگرش بعدها در آثار عین القضات با رویکردی شهودی تعمیق یافت. عراقی در لمعات عشق را با وحدت وجود پیوند داده و مفهوم جمال را وارد گفتمان عشق عرفانی کرد. جامی دیدگاهی فلسفی تر از عشق ارائه داد و آن را به جوهر هستی تعبیر نمود.

کلیدواژه ها:

بینامتنیت ، متون عرفانی ، مفهوم عشق ، مکتب کشف و شهود