تاملی بینامتنی و بیش متنی بر بازتاب غزل حافظ شیرازی در غزل ابن حسام خوسفی

نگریستن نظام مند به مکالمه میان متن ها و ارائه نظریه هایی پیرامون شکل های ارتباط آن ها با یکدیگر که نهایتا به نظریه های «بینامتنیت»(intertextuality) ژولیا کریستوا و «ترامتنیت»(transtextuality) ژراژ ژنت رسید، زمینه آن را فراهم آورد که شکل های بازآفرینی آثار ادبی فارسی و تاثیرگذاری های-شان بر و تاثیرپذیری های شان از یکدیگر نیز در چارچوب این نظریه های نوین به طور روش مند واکاوی گردد. این مسئله از جمله زیر سوال بردن اقتدار نویسنده در تعیین معنای یگانه متن و کنشگری خواننده در فرایند معناآفرینی را در پی داشته است. در سنت بلاغی اسلامی-ایرانی البته نشانه هایی از توجه به ارتباط میان متن ها در قالب استشهاد، اقتباس، استقبال، سرقات، تضمین، جواب، نظیره، نقیضه، تلمیح، تعریض و ... وجود داشته است و اشعار شاعران به انحای گوناگون با یکدیگر وارد تعامل شده اند. برای نمونه در غزل ابن حسام خوسفی(ف.۸۷۵ ه.ق)، شاعر نام آور آیینی سده نهم هجری، نشانه هایی بر تاثیرپذیری از غزل حافظ شیرازی(ف.۷۹۲ ه.ق) به چشم می آید که می برازید با دستمایه قرار دادن نظریه های بینامتنی(intertextual) و بیش متنی(hypertextual) به شکلی روش مند بررسی شود. بدین منظور و از جمله با هدف راه بردن به شیوه های بازتولید غزل حافظ در غزل ابن حسام، جستار پیش رو چونان پژوهشی توسعه ای، مبتنی بر منابع کتابخانه ای و به روش توصیفی- تحلیلی فراهم آمده است.

کلیدواژه ها:

بینامتنیت ، بیش متنیت ، شعر آیینی ، حافظ شیرازی ، ابن حسام خوسفی