«تجلی» در شعر حافظ و نسبت آن با جهان بینی مزدایی و آموزه های اسلامی

منظومه فکری و معرفتی شعر حافظ، برآمده از ابعاد فکری و فرهنگی جامعه ایرانی و مراحل گوناگون تاریخی و تمدنی آن بوده است. یکی از این بعدها که حافظ در خلق اشعار خویش از آن بهره گرفته «تجلی» است. حافظ از زمره معدود شاعرانی است که این مفهوم را به شکلی بسیط در دیوانش وارد نموده و مظاهر آن را در خدمت فضای حسی و ذهنی اشعارش قرار داده است. در این میان «تجلی» در شعر حافظ و نسبت آن با جهان بینی مزدیسنایی و آموزه های اسلامی موضوع قابل درنگی است که کمتر به آن پرداخته شده است. ازاین رو این جستار، با روشی توصیفی - تحلیلی، مفهوم «تجلی» در شعر حافظ و نسبت آن با جهان بینی مزدایی و جهان بینی اسلامی را در کانون توجه خود قرار داده است. یافته ها نشان می دهند که: تجلی در شعر حافظ با اثرپذیری از آموزه های اسلامی و عرفانی، در اشکال تجلی علمی یا ذاتی، نظیر: عالم الست، اعیان ثابته و تجلی وجودی اعم از تجلی ذات حق در مراتب هستی، طبیعت و موجودات در پیوندی نزدیک با جهان بینی مزدایی و مفاهیم و مصادیقی چون: اتصاف فروهرها به عالم مینوی، موضوعیت داشتن میثاق در اوستا، ظهور و بروز یافته است. امری که حافظ با وقوف به پیشینه و ظرفیت های معنایی آن، تلاقی و هم نشینی جهانی بینی ایرانی و اسلامی را به شکلی مانا و ظریف در اشعارش ثبت نموده است.

کلیدواژه ها:

تجلی ، جهان بینی مزدایی ، جهان بینی اسلامی ، شعر حافظ ، نسبت