نقد پژوهش های خاورشناسان درباره ی وزن شعر و عروض فارسی

شعر کهن با برخورداری از وزن و موسیقی، یکی از بارزترین نمودهای فرهنگ فارسی و ایرانی است و پژوهش در وزن شعر فارسی، جزو مهم­ترین و اصلی­ترین مطالعات خاورشناسان بوده که از لحاظ زمانی، به دو دوره­ی باستانی اسلامی، قابل تقسیم است. تحقیقات بخش اول- که چیستی و چگونگی وزن شعر ایرانی میانه را بررسی می­ کند -  منحصر به­ فرد و تازه است؛ درحالی­که پژوهش های بخش دوم اغلب بازتولید دانش پیشینیان درباره­ ی عروض سنتی فارسی است. با توجه به رویکرد و هدف مستشرقان از بازتولید و آموزش دانش عروض، محققان را می­توان در چهار گروه، طبقه بندی کرد که هدف گروه نخست، تنها ترجمه­ ی رساله ­ا­ی عروضی به زبان مادری بوده­ است؛ حال ­آنکه گروه دیگر، همزمان نسخه­ای خطی را نیز تصحیح کرده ­اند. گروه سوم از خاورشناسان به تعیین خاستگاه شعر فارسی و تحلیل وزن پرداخته و گروه چهارم، عروض فارسی را با وزن شعر سایر ملل مطابقت داده­ اند. از سویی، همگان بر این نکته اتفاق نظر د­ارند که قرن بیست ­و یکم میلادی، عصر نظریه ­پردازی است و برخی از خاورشناسان به پژوهش در ماهیت نظام وزن شعر کمی در زبان های زنده­ ی دنیا و تعیین شباهت­ها و تفاوت­های آن با عروض سنتی پرداخته اند. نتیجه­ ی کلی، آن است که در میان آثار خاورشناسانی ­که مطالعات خود را درباره­ ی وزن شعر فارسی کلاسیک انجام داده­اند، ساتن و بلوخمان، نگاهی ویژه به این علم داشته و تحقیقات خود را بر مدار آموزش صحیح وزن انجام داده اند؛ درحالی­که بیشتر مستشرقان، وزن شعر را به مثابه شاخه ای از علوم ادبی دانسته و بلاغت، عروض و قافیه را در یک رساله، گردآوری کرده و تا حدی موجب سردرگمی مخاطبان شده­ اند.

کلیدواژه ها:

شرق شناسی ، عروض فارسی ، بلوخمان ، الول ساتن ، لازار