نویافته های کاوش لایه نگاری در محوطه قلعه یئری کورائیم، اردبیل

محوطه های باستانی دشت اردبیل شواهدی بنیادین برای شناخت توالی های فرهنگی شمال غرب ایران و بررسی تعاملات این منطقه با فلات ایران، قفقاز جنوبی و آناتولی شرقی فراهم می کنند. درمیان این محوطه ها، تپه قلعه یئری کورائیم از اهمیت ویژه ای برخوردار است. نتایج نخستین فصل کاوش های لایه نگارانه این محوطه در ۱۴۰۲ه‍.ش. براساس داده های کاوش دو گمانه حاصل شده است. گمانه I با هدف دستیابی به توالی کامل استقراری محوطه و گمانه II با تمرکز بر نهشته های مرتبط با افق عصر مفرغ قدیم ماوراءقفقاز (کورا-ارس) ایجاد شد. کاوش ها شواهد باستان شناختی قابل توجهی شامل بقایای معماری سنگ چین خشک و خشت گلی، تاسیسات صنعتی نظیر کوره ها، شواهد فلزکاری و مجموعه های گسترده سفالی را آشکار ساخت. در گمانه I توالی لایه نگاری منسجم و نسبتا کاملی به ضخامت حدود ۱۴٫۶متر مستند شد که دربرگیرنده لایه های متوالی و گاه متناوب دارای سفال های دوران اسلامی، تاریخی و عصر مفرغ است. این توالی یکی از پیوسته ترین شواهد لایه نگاری شناخته شده در بخش شرقی شمال غرب ایران به شمار می رود. در گمانه II شواهد مهمی از فعالیت های فلزکاری شامل: بقایای کوره، سرباره، قطعات سنگ معدن مس، قالب های سفالی و بوته های فلزگری به دست آمد که نشان دهنده ذوب، پالایش و تولید اشیائ فلزی در عصر مفرغ قدیم است؛ هم چنین بقایای جانوری، عمدتا گوسفند و گاو، و بقایای گیاهی به ویژه گندم و جو، بیانگر اقتصادی مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. یافته های ویژه ای هم چون ابزارهای ابسیدینی، سردوک ها، سنگ ساب ها، ابزارهای استخوانی و پیکرک های سفالی نیز گویای فعالیت های معیشتی، اقتصادی و نمادین جوامع ساکن محوطه از عصر مفرغ تا دوره های تاریخی و اسلامی هستند. باتوجه به فقدان تاریخ گذاری مطلق، چارچوب گاهنگاری محوطه برپایه گاهنگاری نسبی و گونه شناسی سفال استوار است. نتایج پژوهش، تداوم بلندمدت استقرار را نشان می دهد که با دو وقفه عمده سکونتی، احتمالا درنتیجه فعالیت های زمین ساختی مرتبط با گسل سنگاور و نیز تحولات محیطی و تاریخی منطقه، همراه بوده است.

کلیدواژه ها:

Ardabil Plain ، Stratigraphic Excavation ، Qaleh Yeri–Kuraim ، Cultural Layer Sequence ، Early Bronze Age ، Ancient Metallurgy. ، دشت اردبیل ، کاوش لایه نگاری ، قلعه یئری کورائیم ، توالی لایه های فرهنگی ، دوره مفرغ قدیم ، فلزگری کهن.