تحلیل فضایی زمانی مکان گزینی مراکز مدیریتی عمومی دولتی و تاثیر آن در تشدید جدایی گزینی فضایی تهران (۱۳۷۲-۱۴۰۰)

شهر تهران با شکاف فضایی تاریخی و قطب بندی آشکار شمال جنوب مواجه است. این پژوهش با این فرض که الگوی مکان گزینی نهادهای مدیریتی دولتی می تواند بر تداوم یا تشدید این نابرابری اثرگذار باشد، به بررسی هم پیوندی مکانی این نهادها با شاخص های شکاف فضایی طی سه دهه اخیر (۱۳۷۲-۱۴۰۰) می پردازد. روش پژوهش، کمی و تحلیلی مکانی بوده و داده های آن شامل: موقعیت مکانی ۲۱ نهاد مدیریتی و دولتی، متوسط قیمت زمین، تعداد پروانه های تخریب و نوسازی و مساحت بافت های فرسوده در سطح مناطق ۲۲گانه تهران است. تحلیل ها با استفاده از نرم افزار ArcGIS و به کارگیری دو تکنیک «تحلیل مرکز میانه» (برای شناسایی الگو و روند جابه جایی مکانی نهادها) و «هم پوشانی مکانی» (برای سنجش ارتباط محل استقرار نهادها با شاخص های نابرابری) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد الگوی توزیع مکانی نهادهای مورد بررسی، تمرکزگرا و نامتوازن است. «مرکز میانه» این نهادها در شمال محور انقلاب قرار داشته و روند جابه جایی آن طی زمان به سمت مناطق شمالی و مرتفع تر شهر بوده است. نتایج تحلیل هم پوشانی نیز هم مکانی قابل توجهی بین کانون های استقرار نهادهای مدیریتی و پهنه های با «قیمت زمین بالا»، «تراکم بالای پروانه های نوسازی» و «مساحت ناچیز بافت فرسوده» را آشکار می سازد. این هم پیوندی فضایی، حکایت از آن دارد که الگوی مکان گزینی نهادهای دولتی در تهران، به جای نقش تعدیل گری، با کانون های تمرکز سرمایه و قدرت همسو شده و احتمالا به شکل گیری چرخه ای معیوب در تشدید جدایی گزینی فضایی دامن زده است.

کلیدواژه ها:

گسست فضایی ، مکان گزینی ، مدیریت شهری تهران ، نهادهای مدیریتی