توصیف، تبیین و نقد تطبیقی-تاریخی ظاهرگرایی و تاویل گرایی در آیات «مجئ رب» با نگاه پدیدارشناسانه

آیات «مجئ رب» (بقره: ۲۱۰، فجر: ۲۲) به دلیل توصیف «آمدن خداوند»، از موضوعات چالش برانگیز تفسیر قرآن بوده و به دو رویکرد ظاهرگرایانه و تاویل گرایانه منجر شده است. سئوالات این پژوهش شامل تطور تاریخی این تفاسیر، عوامل موثر (پیشاقرآنی، روایی، کلامی) بر آنها و امکان تلفیق فهم عرفی با تنزیه الهی است. هدف این مطالعه، تحلیل تاثیر زمینه های تاریخی و فرهنگی بر تفاسیر این آیات با رویکرد پدیدارشناسانه است. روش تحقیق مبتنی بر توصیف فهم اولیه عرب های صدر اسلام و نقد تطبیقی-تاریخی ادله ظاهرگرایان و تاویل گرایان است. یافته ها نشان می دهد که فهم ظاهری، ریشه در فرهنگ تصویرگرای جاهلی دارد اما با ظهور نحله های کلامی معتزله و اشاعره، تاویل های غیرجسمانی مانند ظهور قدرت یا امر الهی غالب شدند. این مطالعه با تلفیق نگاه پدیدارشناسانه و تاریخی، به این نتیجه می رسد که اگرچه تفسیر استعاری از آیات ممکن است اما همسوکردن آن با اصل تنزیه و قرائت تاریخی مخاطبان اولیه قرآن، با دشواری های اساسی مواجه است. شواهد تاریخی حاکی از غلبه برداشت های ظاهرگرایانه در دوره نزول است هرچند گرایش های تاویلی نیز از همان آغاز در حال شکل گیری بوده اند.

کلیدواژه ها:

آیات مجئ رب ، ظاهرگرایی ، تاویل گرایی ، پدیدارشناسی ، تفسیر قرآن