در جستجوی قانون عادلانه نگاهی به رویه شورای نگهبان قانون اساسی ایران و دیوان قانون اساسی فدرال آلمان

در تحقق هدف والای عدالت، قوانین نقشی محوری و بی بدیل دارند. در این راستا، نهادهای دادرسی اساسی کارکردهای مهمی داشته و در راستای تحقق امر نظارت اساسی آرمان های اصلی و اصول بنیادین قانون اساسی را دنبال می کنند. شورای نگهبان قانون اساسی ایران و دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان در مقام تطبیق قوانین عادی با قانون اساسی بعضا حتی فراتر از هنجار برتر خود که همان قانون اساسی است، عمل می نمایند. لذا این نهادها با نظارت بر «عادلانه بودن» به عنوان ویژگی کیفی قوانین، مترصد تحقق عدالت هستند. این مقاله می کوشد که با روش توصیفی تحلیلی به این سوال اصلی پاسخ دهد که مبانی و نحوه نظارت شورای نگهبان ایران و دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان بر عادلانه بودن قوانین چگونه بوده و واجد چه تفاوت هایی است؟ برآیند این پژوهش آن است که شورای نگهبان و دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان هم در قالب نظارت های اساسی و هم در قالب نظارت بر کیفیت قوانین، در جستجوی تحقق قانون عادلانه بوده اند. این گونه از نظارت ها علاوه بر آنکه ریشه در برخی از اصول قوانین اساسی دو کشور دارد، حتی به فرض توسعه صلاحیت های دادرس اساسی نیز منبعث از روح حاکم بر قانون اساسی در تحقق هدف عدالت است. در این مقاله مشخص می شود که شورای نگهبان در نظارت های محدود خود بر عادلانه بودن قوانین، صرفا به مسئله عدالت اقتصادی نظر داشته است و این در حالی است که دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان سایر جنبه های عدالت اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، مذهبی و... را مورد نظر داشته است.

کلیدواژه ها:

دادگاه قانون اساسی فدرال ، شورای نگهبان ، عدالت ، قانون عادلانه ، قانون اساسی