مطالعه تطبیقی و تبیین مبانی روش جبران خسارت رد منافع ناشی از نقض حق در کامن لای انگلیسی آمریکایی

شیوه های جبران خسارت بر حسب هدف در نظام مسئولیت مدنی قهری و قراردادی به دو دسته ترمیمی و غیرترمیمی تقسیم می شوند. تمرکز نظام حقوقی در خسارات غیرترمیمی از زیان وارده به صاحبان حق فراتر می رود. در برخی از این ضمانت اجراها (مشخصا خسارت تنبیهی) به سوءنیت و میزان جسارت ناقض توجه شده و خسارت بر مبنای آن تعیین می شود. در بخش دیگری، خسارت بر اساس میزان منافعی که ناقض از طریق نقض حق به دست آورده، معین می شود. دسته اخیر، موسوم به خسارات نفع بنیاد هستند. رد منافع ناشی از نقض حق نیز ذیل همین گروه قابل بررسی است. با وجود این، پرسش اساسی آن است که اولا، چه لزومی به شناخت روش جدیدی از جبران خسارت نظیر رد منافع ناشی از نقض حق وجود دارد؟ ثانیا، مبنای پذیرش رد منافع ناشی از نقض حق در نظام مسئولیت مدنی چیست؟ این مبنا باید جامع دو نکته باشد: اول، چرا منافع از ناقض اخذ می شود و دوم، چرا این منافع اخذ شده به صاحب حق (و نه شخص دیگری مانند دولت) رد می گردد؟ علل متعددی از جمله کمک به تحقق اهداف مسئولیت مدنی، جلوگیری از تعارض منافع، تکمیل خلاهای خسارات ترمیمی، شناخت و پذیرش ضمانت اجرای پیش گفته را در نظام حقوقی ایران لازم می دارد. افزون بر این، مبانی متعددی در این خصوص مطرح شده است؛ لکن، به نظر می رسد که مبنای بازدارندگی و دارا شدن بلاجهت در معنای عام می تواند به نحو شایسته به پرسش های پیش گفته پاسخ دهد. در این نوشتار تلاش می‎شود که با شیوه تحلیلی توصیفی و با نگاهی به نظام حقوقی آمریکا، انگلیس و ایران موضوع مزبور مورد بررسی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، بازدارندگی ، دارا شدن بلاجهت ، جبران خسارت ، کسب منفعت