واکاوی ساختاری اطاله دادرسی در ایران؛ با نگاهی به نظام های قضایی فرانسه و آلمان

اطاله دادرسی یکی از چالش های ساختاری و مزمن نظام قضایی ایران است که فراتر از تاخیر زمانی در رسیدگی، بیانگر کاستی های نهادی، مدیریتی و درون تشکیلاتی در فرآیند دادرسی محسوب می شود. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل ساختاری موثر بر اطاله دادرسی در ایران و ارائه راهکارهای اصلاحی مبتنی بر تجارب تطبیقی، با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده است. در این چارچوب، ضمن واکاوی رویه ها و مقررات داخلی، نظام های قضایی فرانسه و آلمان به عنوان الگوهای موفق در مدیریت زمان دادرسی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که عواملی نظیر ضعف در نظام ارجاع پرونده، ناکارآمدی فرآیند کارشناسی، فقدان نظارت موثر بر زمان رسیدگی، ناهماهنگی در اجرای نیابت های قضایی و بی نظمی در امور اداری و بایگانی، سهمی تعیین کننده در تداوم اطاله دادرسی در ایران دارند. تحلیل تطبیقی حاکی از آن است که ابزارهایی مانند دیجیتال سازی فرایندها، تخصص گرایی قضایی، ارزیابی عملکردمحور شعب و نهادسازی نظارتی مستقل، نقش موثری در مهار اطاله دادرسی ایفا کرده اند. نوآوری مقاله حاضر، طراحی یک چارچوب اصلاحی چندلایه در سه سطح تقنینی، نهادی و مدیریتی است که با لحاظ اقتضائات حقوقی و اجرایی ایران، قابلیت بهره برداری عملی در سیاست گذاری قضایی و بهبود کارآمدی رویه های دادرسی را داراست.

کلیدواژه ها:

اطاله دادرسی ، اصلاح ساختاری ، نظام قضایی ایران ، تحلیل تطبیقی ، کارآمدی قضایی