مبانی نظریه پیشگیری از ضرر قریب الوقوع در حقوق مسئولیت مدنی ایران و انگلیس

نظریه پیشگیری به عنوان یکی از مباحث اساسی در حوزه مسئولیت مدنی، تلاش دارد تا با تکیه بر اصول و قواعد حقوقی، از بروز خسارت احتمالی جلوگیری کند و امنیت حقوقی را در روابط اجتماعی گسترش دهد. این نظریه، به جای اینکه صرفا بر جبران خسارت پس از وقوع آن تمرکز نماید، بر اقدامات احتیاطی و پیش دستانه تاکید داشته و نقش مهمی در تحقق عدالت ایفا می کند. در حقوق ایران، اصل یا قاعده ای که به طور صریح بر نظریه پیشگیری اشاره کند وجود ندارد؛ اما اصول و قواعدی در فقه و حقوق موضوعه ایران هستند که با نظریه پیشگیری مرتبط بوده و این نظریه از روح این اصول و قواعد قابل استنتاج است. از جمله این اصول و قواعد می توان به لاضرر، بنای عقلا، احتیاط، احترام به مال مردم اشاره کرد که با پشتوانه های فقهی و عقلانی نقش مهمی در پذیرش و تقویت نظریه پیشگیری دارند. این قواعد و اصول بر لزوم اجتناب از رفتارهایی که احتمال ورود ضرر به دیگران دارد، تاکید می نمایند. در طرف دیگر، نظام حقوقی انگلیس که بر پایه حقوق عرفی استوار است، با بهره گیری از اصولی نظیر مصلحت عمومی، اصل تناسب، اصل همسایگی، اصل معقولیت و استاندارد مراقبت معقول، به گونه ای متفاوت اما همسو، بر لزوم رعایت رفتارهای پیشگیرانه در قبال اشخاص ثالث تاکید دارند. مطالعه تطبیقی این دو نظام حقوقی نشان می دهد که با وجود تفاوت های ساختاری، رویکردی مشترک درتوجه به پیشگیری از ضرر بر اساس عقلانیت و مصالح عمومی وجود دارد. مقاله حاضر با هدف بررسی تطبیقی اصول و قواعد نظریه پیشگیری در ایران و انگلیس، به تحلیل مبانی نظری، فقهی و حقوقی این رویکرد در دو نظام حقوقی می پردازد.

کلیدواژه ها:

پیشگیری ، ضرر ، قریب الوقوع ، احتیاط ، مسئولیت