ارزیابی کیفیت آب رودخانه آجی چای و عوامل موثر بر آن

طرح مسئله: مطالعه کیفیت آب های سطحی که از قابل دسترس ترین منابع تامین آب در کشاورزی، شرب و صنعت محسوب می شود، اهمیت فراوانی دارد. افزون بر این، شناسایی پارامترهای هیدروشیمیایی آب رودخانه ها که کیفیت آن را تحت تاثیر قرار می دهند، اهمیت بسزایی دارد. روش پژوهش: در مطالعه حاضر، کیفیت آب آشامیدنی در حوضه آبریز آجی چای در استان آذربایجان شرقی با استفاده از سه شاخص با روش های متفاوت وزن دهی شامل WQI، EWQI و ImpWQI مشخص شد. در این تحقیق، از داده های ۱۱ پارامتر کیفیت آب شامل کل جامدات محلول (TDS)، هدایت الکتریکی (EC)، اسیدیته (pH)، بی کربنات (HCO₃⁻)، کلراید (Cl⁻)، سولفات (SO₄²⁻)، کلسیم (Ca²⁺)، منیزیم (Mg²⁺)، سدیم (Na⁺)، پتاسیم (K⁺) و سختی کل (TH) در سه ایستگاه هیدرومتری شامل ارزنق، آخولا و مرکید طی دوره آماری (۱۴۰۰-۱۳۸۲) استفاده شد. از روش تجزیه به عامل ها (FA) برای تشخیص عوامل موثر بر کیفیت آب رودخانه بهره گرفته شد. نتایج: نتایج نشان داد که کیفیت آب در ایستگاه ارزنق بر اساس شاخص های WQI و EWQI در سطح متوسط و بر اساس شاخص ImpWQI در سطح ضعیف قرار گرفت؛ در حالی که کیفیت آب در ایستگاه های آخولا و مرکید طبق هر سه شاخص در طبقه بسیار ضعیف ارزیابی شد. نتایج FA نشان داد که در ایستگاه های ارزنق، آخولا و مرکید، مجموع دو عامل اول به ترتیب، بیش از ۷۸، ۱/۸۱ و ۴۳/۹۲ درصد از واریانس داده ها را توجیه می کرد. در ایستگاه ارزنق، کیفیت آب بیشتر تحت تاثیر «نمک کلرور سدیم» از یک سو و «سختی با کربنات کلسیم» از دیگر سو بود. کیفیت آب در ایستگاه آخولا بیشتر تحت تاثیر «کربنات منیزیم و کلسیم» و «سولفات ها» بود. کیفیت آب، در ایستگاه مرکید بیشتر تحت تاثیر «همه متغیرها به جز اسیدیته» و «اسیدیته» است. می توان نتیجه گرفت که با هر سه شاخص، کیفیت آب در هر سه ایستگاه نشان دهنده محدودیت در استفاده شرب است؛ ارزیابی نهایی برای مصارف انسانی نیازمند اندازه گیری دقیق پارامترهای تکمیلی، از جمله پارامترهای میکروبی و فلزات سنگین است. کنترل آلاینده های اصلی، پایش مستمر کیفیت آب، استفاده از روش های تصفیه مناسب و برنامه ریزی منطقه ای برای مدیریت منابع آب منطقه ضروری است.

کلیدواژه ها:

تجزیه به عامل ها ، شاخص کیفیت آب آنتروپی ، شاخص کیفیت آب ، شاخص کیفیت آب بهبود یافته