تاثیر تاخیر در تاریخ کاشت (به عنوان القاکننده تنش سرما) و پیش تیمار بذر بر غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص های فیزیولوژیک و عملکرد گندم

تاریخ کاشت دیرهنگام به علت القای تنش سرما یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید گندم در مناطق سرد و معتدله است که با اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیک و تغذیه ای، خسارت قابل توجهی به عملکرد وارد می کند. استفاده از روش پیش­تیمار بذر با محرک های زیستی و شیمیایی، به عنوان راهکاری امیدبخش برای تعدیل اثرات این تنش مطرح است. هدف از این پژوهش، ارزیابی تاثیر تاریخ کاشت و تیمارهای مختلف پیش­تیمار بر غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص های فیزیولوژیک و عملکرد دانه گندم رقم سیمین بود. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ در مرکز تحقیقات کشاورزی ارومیه اجرا شد. فاکتور اول شامل دو تاریخ کاشت (اول آبان و اول دی) و فاکتور دوم هفت تیمار پیش­تیمار (شاهد، سالیسیلیک اسید، جیبرلیک اسید، گابا، نیترات پتاسیم، سولفات روی و ملاتونین) بود. صفات مورد اندازه گیری شامل غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص پایداری غشاء، شاخص تغذیه ای کلسیم، شاخص تنش، کارایی مصرف عناصر، نرخ پر شدن دانه و عملکرد دانه بود. نتایج نشان داد تاریخ کاشت دوم، غلظت منیزیم، کلسیم و آهن را به­ترتیب به­میزان ۲۸، ۲۷ و ۱۹ درصد کاهش داد. همچنین بر همکنش تاریخ کاشت و پیش­تیمار بذر با ملاتونین، عملکرد دانه را به­ترتیب ۳۷ درصد در تاریخ کاشت اول و ۴۲ درصد در تاریخ کاشت دوم افزایش داد. تیمارهای ملاتونین، گابا و نیترات پتاسیم در بهبود شاخص های فیزیولوژیک در مقایسه با سایر تیمارها برتری معنی­داری داشتند. به طور کلی، تاریخ کاشت اول همراه با پیش­تیمار بذر با ملاتونین، گابا یا نیترات پتاسیم، به عنوان بهترین راهکار مدیریتی برای بهبود وضعیت تغذیه ای، افزایش تحمل به سرما و دستیابی به عملکرد بهینه در گندم رقم سیمین در شرایط مشابه منطقه ای توصیه می شود. انتخاب تیمار پیش­تیمار باید با توجه به تاریخ کاشت و اهداف مدیریتی (بهبود تغذیه یا افزایش تحمل به تنش) صورت گیرد.

کلیدواژه ها:

گندم ، تنش سرما ، پیش تیمار بذر ، ملاتونین ، گابا ، عناصر غذایی ، عملکرد دانه