ترسیم و تحلیل شبکه مفهومی تولیدات علمی حوزه یادگیری ترکیبی در پایگاه استنادی وب آو ساینس

رویکرد یادگیری ترکیبی با بهره گیری از تلفیق قابلیت های محیط الکترونیکی و فرایند یاددهی-یادگیری حضوری، مزایای قابل توجهی برای نظام های آموزشی داشته و طی دو دهه اخیر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. در این راستا، پژوهش های علم سنجی با استناد به پایگاه های معتبر، به شناسایی ساختار دانش، موسسات و روندهای تولید علم کمک شایانی می کنند. از این رو، هدف از پژوهش حاضر، ترسیم و تحلیل شبکه مفهومی تولیدات علمی حوزه یادگیری ترکیبی در پایگاه استنادی وب آو ساینس است تا با ارائه تصویری روشن از وضعیت پژوهش ها، به تصمیم گیری ها و سیاست گذاری های علمی در این زمینه کمک کند. روش پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد تحلیل علم سنجی است که با استفاده از فنون تحلیل هم واژگانی و خوشه بندی، به تفسیر ساختار شبکه مفهومی مقالات این حوزه پرداخته است. جامعه آماری پژوهش شامل تمام مقالات پژوهشی و مروری نمایه شده در پایگاه وب آو ساینس در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ در حوزه یادگیری ترکیبی است که بدون نمونه گیری و به صورت سرشماری اسناد استخراج و تحلیل شده اند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای راور پریمپ، اس.پی.اس.اس و ووس ویور انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که روند کلی انتشار مقالات یادگیری ترکیبی صعودی و مثبت بوده و در دو سال اخیر روند کاهشی داشته است. بیشترین تعداد انتشار با ۸۱۰ رکورد در سال ۲۰۲۲، با ۱۷ درصد سهم انتشار انجام شده است. کلیدواژه های یادگیری ترکیبی با ۲۶۴۵ بار تکرار، شبکه یادگیری الکترونیکی، یادگیری آنلاین، و آموزش نیز با فراوانی ۴۷۹، ۳۶۸ و ۲۰۹ بیشترین فراوانی را داشته اند. زوج واژگانی یادگیری ترکیبی-یادگیری الکترونیکی با ۳۰۴ بار تکرار بیشترین فراوانی هم رخدادی را در مطالعات این حوزه داشته است. نشریه Education and Information Technologies با انتشار ۱۱۹ مقاله و نشریات BMC Medical Education و Education Sciences به ترتیب با ۱۱۰ و ۹۷ مقاله بیشترین سهم را در انتشار پژوهش های این حوزه داشته است. نتیجه خوشه بندی سلسله مراتبی از طریق ترسیم نمودار دندروگرام به روش وارد منجر به شکل گیری ۱۰ خوشه موضوعی در حوزه یادگیری ترکیبی از جمله یادگیری الکترونیکی و فناوری های آموزشی؛ آموزش آنلاین و سیستم های مدیریت یادگیری؛ مدل های یادگیری و آموزش مجازی و حضوری؛ یادگیری فعال دانشجویان در آموزش آزاد؛ هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات بازسازی روش های تدریس؛ انگیزه، خود تنظیمی و اثر بخشی مدل های یادگیری ترکیبی در موفقیت تحصیلی؛ یادگیری تعاملی با فناوری های تحول آفرین؛ مدل های پذیرش فناوری و محیط های یادگیری مجازی در آموزش عالی؛ راهبردهای آموزش و یادگیری در محیط تعاملی و رسانه؛ محیط یادگیری ترکیبی، مجازی و صلاحیت دیجیتال شد. بررسی روند انتشار تولیدات علمی بیانگر رشد قابل توجه مدارک این حوزه در دهه اخیر داشته است. همچنین محتوا واژگان نشان داد که تعامل گسترده حوزه یادگیری ترکیبی در آموزش و یادگیری مخصوصا آموزش های از راه دور یا الکترونیکی قابل توجه هست که این روند را می توان به شیوع پاندمی کووید-۱۹ و روی آوردن بیشتر نظام های یاددهی-یادگیری به یادگیری ترکیبی مرتبط دانست. در نهایت، براساس نتایج ساختار نقشه هم واژگانی پیشنهاد می شود پژوهش های آینده در زمینه ی ادغام فناوری های نوظهور و دیجیتال و تضمین کیفیت در محیط های یادگیری ترکیبی متمرکز باشد.

کلیدواژه ها:

علم سنجی ، مصورسازی مفاهیم ، شبکه مفهومی ، خوشه بندی ، تحلیل هم واژگانی ، یادگیری ترکیبی ، وب آو ساینس