مروری نظام مند بر رویکردهای ارزیابی پژوهش های علوم انسانی و اجتماعی

چکیدههدف: در پژوهش حاضر تلاش شد است تا یافته های پژوهش های ایران و جهان در خصوص رویکردهای ارزیابی پژوهش های علوم انسانی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد. روش تحقیق: پژوهش حاضر به روش مرور نظام مند انجام شده و برای اجرای آن از راهنمای ارائه شده توسط اکلی (۲۰۱۵) استفاده شده است. در این راستا، پژوهش های مرتبط با روش ها و رویکردهای ارزیابی پژوهش های علوم انسانی و اجتماعی در پایگاه های اطلاعاتی بین المللی و داخلی جست وجو شدند و پس از غربالگری، در نهایت ۲۸ مقاله برای بررسی نهایی انتخاب شد.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد ارزیابی پژوهش در علوم انسانی متکی بر طیف وسیعی از رویکردها و ابزارهاست که هر یک مزایا و محدودیت های خود را دارد. بر اساس نتایج به دست آمده این رویکردها شامل کتابسنجی، آلتمتریکس، آمار تجاری سازی، پایگاه های داده تاثیر پژوهش، تحلیل اسنادی، داوری همتا، مصاحبه، پرسش نامه، مطالعات موردی، ارزیابی ذینفعان، کارگاه ها و گروه های کانونی، ردیابی فعالیت ها، بازدیدهای میدانی، مدل های منطقی، نظریه تغییر ، رویکرد پایین به بالا، رویکرد درونی و اجماعی است. همچنین یافته ها حاکی از آن است که این رویکردها و روش ها هریک با بخشی از چرخه پژوهش (درونداد یا نهاده پژوهش، فعالیت ها یا فرایند، برونداد یا ستانده، دستاورد یا برآیند، تاثیر یا اثر) تناسب دارنند. روش هایی همچون کتابسنجی، آلتمتریکس و پایگاه های داده آماری عمدتا بر سنجش بروندادهای پژوهش تمرکز دارند و امکان مقایسه و اندازه گیری کمی نتایج پژوهشی را فراهم می کنند. در مقابل رویکردهای کیفی و مشارکتی نظیر مصاحبه، مطالعات موردی، بازدیدهای میدانی، تحلیل اسنادی، ارزیابی ذینفعان، کارگاه ها، گروه های کانونی، رویکردهای پایین به بالا بیشتر به سنجش دستاوردها و اثرات میان مدت و بلند مدت پژوهش تمرکز دارنند. نتیجه گیری: تحلیل یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که رویکردهای نوین ارزیابی، با عبور از تمرکز صرف بر خروجی های قابل اندازه گیری، امکان یکپارچه سازی داده های کمی و کیفی، تحلیل مشارکتی و بهره گیری از چارچوب های نظری را فراهم می کنند. این تنوع رویکردی و تطبیق رویکردها و روش ها با چرخه پژوهش بیانگر آن است که انتخاب و ترکیب رویکردها و روش های ارزیابی باید بر اساس مراحل پژوهش و اهداف ارزیابی صورت گیرد تا ارزیابی جامع و معتبر باشد. بر این اساس ارزیابی پژوهش های علوم انسانی و اجتماعی مستلزم تلفیق رویکردها، حساسیت به زمینه و مراحل پژوهش و استفاده از منابع داده ای متنوع است.

کلیدواژه ها:

رویکردهای ارزیابی پژوهش ، ابزارهای ارزیابی پژوهش ، پژوهش های علوم انسانی و اجتماعی ، مرور نظام مند ، چرخه پژوهش ، اهداف ارزیابی