تحلیل شدت جزیره حرارتی سطحی و نقش تعدیل کننده پوشش گیاهی در فضای شهری دره ای–کوهستانی خرم آباد

در شهرهای دره ای–کوهستانی، تفاوت تابش و تهویه می تواند الگوی «هسته داغ» را به کانون های گرمایی در حاشیه تغییر دهد. این پژوهش الگوی مکانی جزیره حرارتی سطحی (SUHI) در خرم آباد (۱۶ مهر تا ۱۶ آبان ۱۴۰۴) و نقش پوشش گیاهی در تعدیل دمای سطح زمین را بررسی کرده است. دمای سطح زمین (LST) با تصاویر لندست ۸ و ۹ و الگوریتم تک کانالی همراه با پارامترهای ERA۵ استخراج شد. NDVI از تصاویر سنتینل‑۲ محاسبه و به تفکیک ۳۰ متر هم مقیاس گردید. SUHI از تفاضل LST شهری و میانگین LST نواحی مرجع (بازتعریف شده با قیود ارتفاع، شیب و جهت دامنه) محاسبه شد. نتایج نشان داد ۲۷٫۱۵ درصد از مساحت شهر در کلاس «خنثی» و ۴٫۸۲ درصد در کلاس «بسیار گرم» قرار دارد، در حالی که ۵۰٫۶۱ درصد در طبقات سرد تا خنک جای می گیرد. کانون های بسیار گرم در حاشیه جنوبی (فرودگاه، تیپ ۱۸۴، انبار نفت، اراضی بایر) و کمربند شرقی (مسکن مهر تا دانشگاه آزاد) متمرکز شده اند. در مقابل، در اطراف دریاچه کیو، حاشیه خرم رود و برخی محله های مرکزی جزایر خنک دیده می شود. تحلیل آماری رابطه معکوس قوی بین LST و NDVI را تایید کرد (r=-۰.۸۲؛ R²=۰.۷۱؛ p<۰.۰۰۱)؛ هر افزایش ۰٫۱ واحدی NDVI با کاهش متوسط ۲٫۸۶ درجه سلسیوس همراه است. بر این اساس، حفاظت از لکه های سبز درون دره ای، تقویت شبکه سبز-آبی حاشیه رودخانه و دریاچه، ایجاد کمربند سبز در حاشیه های حساس، محدودیت ساخت وساز در شیب های تند و حفظ کریدورهای تهویه در راستای دره، به عنوان راهکارهای کم هزینه و موثر برای کاهش تنش حرارتی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

جزیره حرارتی سطحی ، دمای سطح زمین ، NDVI ، شهر دره ای–کوهستانی ، خرم آباد