«دیوارنگاره های سغدی و شخصیت های شاهنامه: واکاوی تطبیقی با تاکید بر تداوم روایت های حماسی ایرانی»

دیوارنگاره های سغدی، از جمله برجسته ترین اسناد تصویری تمدن های ایرانی پیش از اسلام به شمار می روند؛ که با لایه هایی از اسطوره، حماسه، آیین و تجربه ی زیسته ی مردمان، روایت های فرهنگی این تمدن کهن را در خود حفظ کرده اند. پژوهش حاضر، با رویکردی تطبیقی میان شخصیت های نقش بسته بر دیوارهای تمدن سغد و شخصیت های شاهنامه ی فردوسی، در پی واکاوی پیوستگی ها، هم پوشانی ها و دگرگونی های معنایی در انتقال روایت های حماسی است. پرسش اصلی پژوهش این است که: چه میزان تطابق میان چهره های سغدی بازمانده در نقاشی ها با شخصیت هایی شاهنامه وجود دارد؛ و این تطابق چه نسبتی با حافظه ی فرهنگی ایرانی دارد؟ این پژوهش به لحاظ ماهیت کیفی ست؛ که به روش تحلیل محتوای تطبیقی انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که برخی شخصیت های حماسی شاهنامه ی فردوسی در قالب های بصری در دیوارنگاره های سغدی تجسم یافته اند. این مشابهت ها نه به مثابه تاثیرپذیری شاهنامه از نقاشی های سغدی، بلکه به عنوان تجلی حافظه ی فرهنگی مشترک در بسترهای بیانی متفاوت تحلیل می شوند. استمرار یک نظام مفهومی روایی مشترک، که ریشه در فرهنگ شفاهی، قهرمان های اسطوره ای و حماسی ایرانی، و حافظه ی جمعی مردمان فلات ایران دارد. از این منظر، می توان شخصیت هایی که در دیوارنگاره های سغدی و اشعار شاهنامه بازنمایی شده اند را بخشی از ذهنیت مشترک حماسی ایرانی پیش و پس از اسلام دانست.

کلیدواژه ها:

دیوارنگاره های سغدی ، شخصت های شاهنامه ، پنجکنت ، روایت حماسی ، حافظه ی فرهنگی