رویکردی متدولوژیک برای محاسبه نوسانات نرخ ارز: رقابت چهار چارچوب GARCH، FIGARCH، Fourier-GARCH و نیمه پارامتریک عقلانی

نوسانات نرخ ارز در ایران به دلیل ساختار واردات محور اقتصاد، وابستگی به درآمدهای نفتی و تکانه های تحریمی، از مهم ترین منابع بی ثباتی کلان اقتصادی و ریسک سیستماتیک محسوب می شود. با وجود گستردگی مطالعات پیشین، کمتر پژوهشی به مقایسه همزمان رویکردهای مبتنی بر حافظه بلندمدت، کنترل شکست های ساختاری و محدودیت های رفتاری کارگزاران پرداخته است. این پژوهش با هدف شناسایی دقیق ترین چارچوب تحلیلی برای محاسبه نوسانات نرخ ارز در ایران در بازه فروردین ۱۳۷۱ تا آذر ۱۴۰۴به مقایسه عملکرد چهار مدل GARCH، FIGARCH، Fourier-GARCH و مدل بی توجهی عقلانی با استفاده از داده های بازدهی نرخ ارز پرداخته شده است. ارزیابی عملکرد در دوره برون نمونه ای با معیارهای RMSE، MAE و MSE نشان داد که مدل بی توجهی عقلانی با کمترین میزان خطا، بهترین عملکرد پیش بینی را دارد. مدل FIGARCH وجود حافظه بلندمدت ( ۶۴۸/۰=d) را تایید کرد، اما آزمون پایداری Nyblom نشان داد که این پارامترها در طول زمان ناپایدار هستند. مدل Fourier-GARCH نیز عملکرد بهتری نسبت به GARCH ساده داشت که نقش شکست های ساختاری را تایید می کند. یافته اصلی پژوهش این است که ریشه اصلی پایداری نوسانات نرخ ارز در ایران، بیش از آنکه یک ویژگی آماری ثابت (حافظه بلندمدت ذاتی) باشد، ناشی از بی توجهی عقلانی، محدودیت ظرفیت پردازش اطلاعات و واکنش های نامتقارن کارگزاران به اخبار صعودی و نزولی است. سرعت بالای پردازش اطلاعات (۲۳۴۶/۰ = φ) و منفی بودن شاخص نسبت نوسانات جهت دار نشان دهنده بازار رقابتی با اصلاح سریع انتظارات است. پیشنهاد می شود سیاست گذاران پولی به جای تمرکز صرف بر ویژگی های آماری سری زمانی، مدیریت انتظارات و شفافیت اطلاعاتی را در اولویت قرار دهند.

کلیدواژه ها:

نوسانات نرخ ارز ، بی توجهی عقلانی ، حافظه بلند مدت ، شکست ساختاری ، نسبت نوسانات جهت دار