تحلیل تطبیقی بلاهت عقل در دیدگاه ملاصدرا و آیت الله جوادی آملی (ریشه ها و راهکارها)

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بلاهت عقل در دیدگاه ملاصدرا و آیت الله جوادی آملی انجام شده است که یکی از مسائل کمتر کاویده شده در فلسفه اسلامی است. ملاصدرا با تکیه بر مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی خویش، عقل را نه تنها ابزار ادراک مفاهیم کلی، بلکه مرتبه ای از وجود انسانی می داند که در مسیر تکامل جوهری نفس، از قوه به فعلیت می رسد. اما برخلاف برداشت های سطحی که این تعبیر را نفی عقل پنداشته اند، در دیدگاه جوادی آملی، بلاهت عقل به معنای ناتوانی عقل در درک حقایق متعالی و نیازمندی انسان به هدایت وحیانی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی تطبیقی، به ارزیابی دو دیدگاه با استفاده از منابع اصلی و ثانویه انجام شده و سپس مفهوم بلاهت عقل را به عنوان ناتوانی روش شناختی و اخلاقی عقل در درک مراتب الهی، بررسی کرده است. یافته های مقایسه دو دیدگاه نشان می دهد که هر دو متفکر، اصل وحدت عقل و وحی را پذیرفته اند، اما جوادی آملی تاکید بیشتری بر روش مندی عقل و کاربرد عملی آن دارد. لذا تاکید یافته ها بر آن است که بلاهت عقل از نگاه جوادی آملی، یک وضعیت نسبی است و با تربیت عقل و تزکیه نفس قابل رفع است، اما تمرکز ملاصدرا بر ساختار وجودی عقل است و از منظر او، «بلاهت عقل» نتیجه رکود، انحراف یا حجاب در مسیر فعلیت عقلانی انسان است. بنابراین، تحلیل بلاهت عقل برای جلوگیری از غرور و اغراق انسان در عقل گرایی صرف در برابر حقایق ماورایی و محدودیت خود عقل، ضرورت پیدا می کند.

کلیدواژه ها:

عقل ، بلاهت عقل ، ملاصدرا ، جوادی آملی ، وحدت عقل و وحی ، حرکت جوهری