تحلیل نقش مرجحات متنی و غیرمتنی در ترجیح وجوه اعرابی آیات قرآن کریم (مطالعه موردی آیاتی از سوره بقره)

اعراب آیات قرآن کریم از مباحث بنیادین علوم قرآنی و نحو عربی است که همواره توجه مفسران و نحویان را به خود جلب کرده و آثار متعددی در این زمینه پدید آمده است. تعدد وجوه اعرابی در واژگان و عبارات قرآنی، که ناشی از تفاوت دیدگاه ها و ملاک های نحوی، تفسیری و زبانی است، موجب شکل گیری فرایند «ترجیح» بر اساس مرجحات گوناگون شده است. با وجود اهمیت این مرجحات، بررسی منسجم نقش و کارکرد آن ها در ترجیحات ارائه شده، کمتر به صورت مستقل مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی _ تحلیلی و با تمرکز بر آیات سوره بقره، وجوه اعرابی و ترجیحات مطرح شده در منابع معتبر نحوی و تفسیری را استخراج نموده و مرجحات مورد استناد در این ترجیحات را در دو دسته متنی (مانند سیاق و بافت آیات، ساختار نحوی، شواهد لغوی و بلاغی) و غیرمتنی (مانند روایات تفسیری، شواهد شعری، اقوال نحویان و مفسران و زمینه های دینی) طبقه بندی و تحلیل کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهند که در میان ترجیحات گزارش شده در این منابع، مرجحات متنی، به ویژه سیاق و بافت آیات، بیشترین بسامد استناد را دارند و پس از آن، مرجحات نحوی و روایی نقش برجسته تری ایفا می کنند. نتایج این پژوهش ضمن روشن کردن الگوی غالب مرجحات در ترجیح وجوه اعرابی، می تواند به تبیین دقیق تر روش شناسی ترجیح در مطالعات نحوی و تفسیری قرآن کریم یاری رساند.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، سوره بقره ، تحلیل نحوی ، وجوه اعرابی ، مرجحات متنی ، مرجحات غیرمتنی