تحول الهیاتی در فهم آیه «<span dir="RTL" lang="FA">و جعلنا منهم ائمه یهدون بامرنا»: از روایت تاریخی تا تفسیر وجودی

پژوهش حاضر به تحلیل و معماری مسیر تطور مفهومی آیه ۲۴ سوره سجده در سنت تفسیری اسلامی می پردازد و نشان می دهد که چگونه عبارت کلیدی «یهدون بامرنا» از یک فهم مبتنی بر امر تشریعی به یک تاویل مبتنی بر امر تکوینی در الهیات امامت شیعی تحول یافته است. این مقاله با اتخاذ روش تحلیل محتوای کیفی و خوانش هرمنوتیکی _ دیالکتیکی بر روی پیکره ای از منابع تفسیری و روایی، این سیر تحول را در دو مرحله تبیین می کند. یافته ها نشان می دهد در خوانش تفسیری عام، آیه به رهبران صالح بنی اسرائیل اشاره دارد که بر اساس شریعت الهی به هدایت تشریعی (ارائه طریق) می پرداختند و صبر ویقین برای آنان، فضائل اخلاقی _ معرفتی برای احراز این مقام بود. در مقابل، نقطه عطف در خوانش شیعی، با استناد به اصل تطابق و روایات خاص، مصداق آیه را به ائمه اهل بیت(ع) تخصیص داده، با تمایزگذاری میان امر الله و امر الناس، ماهیت هدایت را دگرگون می کند. در این خوانش، امر الله به امر تکوینی و فرمان وجودی تفسیر می شود و هدایت نیز به مرتبه ایصال به مطلوب؛ یعنی ولایت باطنی و رساندن نفوس مستعد به کمال ارتقا می یابد. این پژوهش استنتاج می کند که در این نگاه، صبر و یقین به ظرفیت های وجودی برای دریافت این ولایت تکوینی بدل شده، امامت به مثابه یک مقام الهی و مبتنی بر جعل خاص خداوند، از هر نوع رهبری دیگر متمایز می گردد.

کلیدواژه ها:

امامت ، هدایت تکوینی ، امر الله ، سوره سجده ، تفسیر کلامی