واکاوی اصول و راهکارهای قرآن در اجتناب از قومیت گرائی

از چالش‎های زیست اخلاقی در اجتماعات بشری در سطوح خرد و کلان، تقدم قومیت بر حقانیت است. قرآن کریم با رویکردی توحیدی، هرگونه گرایش به قوم گرایی افراطی، تبعیض و نژادگرایی را نفی کرده، هویت اخلاقی و تقوایی را معیار ارزش گذاری معرفی می کند. این پژوهش با روش توصیفی _ تحلیلی و تفسیری به واکاوی منظومه اخلاقی قرآن در مواجهه با قومیت گرایی پرداخته و به منظور پرهیز از بازگشت های مفهومی با تفکیک دقیق میان «اصول اخلاقی» و «راهبردهای اجرایی» داده ها، به صورت‎بندی جدیدی از هنجارهای بنیادین و راهبردهای اجتنابی در موضوع قومیت گرایی دست یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهند که قرآن در بعد نجات شناختی، تقدم سعادت فردی بر قومیت، در بعد انسان شناختی، اصالت کرامت انسانی در برابر نژادگرایی، در بعد معرفت شناختی، قومیت به عنوان تجلیگاه صفات الهی و در بعد جامعه شناختی، لازمه شناخت متقابل و ابزاری برای هم افزایی اجتماعی را مهم‎ترین اصول و راهکارهای اجرایی مقابله با قومیت گرایی مذموم بیان داشته است. قرآن با تثبیت اصول هنجاری فراتبعیض و با ارائه راهبردهای عملی اصلاح نگرش، تربیت ارزشی و مهندسی هویت جمعی، الگوی جامعی برای مواجهه با قومیت گرایی فراهم می آورد. تمایز سطح اصول و راهبردها از آشفتگی استدلالی پیشگیری می کند و پژوهش های بعدی می توانند بر سنجش پذیری راهبردها در میدان سیاست گذاری فرهنگی تمرکز کنند .همچنین این دستاوردها، ظرفیت های وسیعی را برای بازخوانی مفاهیم حقوق بشر، همزیستی و عدالت اجتماعی در جهان معاصر فراهم می آورند. با توجه به چالش های هویتی امروز، بازگشت به این مبانی قرآنی می تواند مبنای نظری مناسبی برای گفتمان های بینافرهنگی و کاهش تنش های قومی باشد.

کلیدواژه ها:

قوم گرایی ، فردیت ، تقوا ، کرامت بشری ، زندگی اجتماعی