نقش کافه های خیابانی در تولید مکان سوم با تاکید بر نظریه اولدنبرگ (مطالعه موردی: میدان انقلاب تا دانشگاه تهران)

کافه های خیابانی در سال های اخیر به یکی از عناصر تاثیرگذار بر تجربه شهری در محور میدان انقلاب تا دانشگاه تهران تبدیل شده اند. این فضاها، فراتر از کارکرد خدماتی خود، ظرفیت شکل دهی به «مکان سوم» و تقویت تعاملات اجتماعی را دارا هستند. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی نقش کافه های خیابانی این محور در ارتقای مولفه های مکان سوم بر اساس نظریه اولدنبرگ و تحلیل نحوه تاثیر شاخص های کالبدی، اجتماعی، مدیریتی و ادراکی بر تجربه کاربران است.این پژوهش از نوع توصیفی_تحلیلی و کاربردی است. داده ها از طریق پرسشنامه ای ۵۵ گویه ای مبتنی بر ۱۳ شاخص مکان سوم و با پایایی ۰.۹۴، از میان ۳۸۰ کاربر جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های کولموگروف_اسمیرنوف، پیرسون، فریدمن و ANOVA در نرم افزار SPSS انجام گرفت.یافته ها نشان داد که شاخص های کیفیت فضایی و تجربه حسی (۳.۸۰)، سرزندگی و پویایی اجتماعی (۳.۷۸)، فرم و معماری کافه (۳.۸۲) و به ویژه مدیریت کافه ها (۳.۹۰) عملکرد مطلوبی داشته و بیشترین نقش را در شکل گیری تجربه مثبت کاربران ایفا کرده اند. همچنین ابعاد حس تعلق، تنوع فعالیت و راحتی ادراکی در سطح متوسط تا بالا ارزیابی شدند. در مقابل، ابعاد مرتبط با تداوم فعالیت کافه ها (۳.۳۶)، تعامل کالبدی با خیابان و مرزهای نرم (۳.۵۰) و به ویژه شاخص محیط زیست شهری (۲.۸۸) کمترین میانگین را کسب کردند که بیانگر ضعف این فضاها در پایداری محیطی و پیوستگی کالبدی با فضاهای عمومی است.نتایج پژوهش نشان می دهد که کافه های خیابانی محور انقلاب_دانشگاه تهران، فراتر از نقش مصرفی، به عنوان عناصر فعال ساز شهری عمل می کنند و با تقویت تعاملات اجتماعی، ارتقای کیفیت تجربه فضایی و افزایش حس تعلق، نقش موثری در شکل دهی به مکان سوم دارند. با این حال، بهبود پایداری محیطی، ارتقای تعامل با خیابان و تقویت مدیریت ساعات فعالیت شبانه روزی، برای توسعه کارکرد مکان سوم در این فضاها ضروری است. این یافته ها می تواند به عنوان مبنایی برای برنامه ریزی شهری، بهبود سیاست گذاری و طراحی انسان محور در محورهای مشابه شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مکان سوم ، کافه های خیابانی ، نظریه اولدنبرگ ، میدان انقلاب تا دانشگاه تهران